سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگو با شبکه الجزیره تأکید کرد هیچ مذاکره رسمی با آمریکا در جریان نیست و تنها تبادل پیام از مسیرهای مستقیم و غیرمستقیم ادامه دارد. وی ادعای پاسخگویی ایران به طرح 15 مادهای واشنگتن را رد کرد و گفت اعتماد به آمریکا در حد صفر است. عراقچی موضع ایران را پایان کامل جنگ در کل منطقه شامل لبنان، عراق و یمن اعلام کرد و افزود تهران آتشبس موقت نمیپذیرد. وی درباره تنگه هرمز گفت این آبراه در آبهای داخلی ایران و عمان قرار دارد و برای کشتیهای دشمن بسته است. عراقچی آمادگی حداقل 6 ماهه ایران برای ادامه جنگ را اعلام و بر حفظ توان دفاعی تأکید کرد. وی همچنین خواستار خروج نیروهای آمریکایی از منطقه و ایجاد ساختار امنیتی مشترک میان کشورهای ساحلی شد.
*** مذاکره، تبادل پیام و بیاعتمادی ایران به واشنگتن
عراقچی: مذاکرهای با آمریکا در جریان نیست؛ فقط تبادل پیام داریم
وزیر امور خارجه ایران در گفتوگوی مفصل با شبکه الجزیره، با صراحت اعلام کرد هیچگونه مذاکره رسمی میان تهران و واشنگتن برقرار نیست. عراقچی با تفکیک دقیق مفهوم مذاکره از تبادل پیام، توضیح داد که مذاکره در ادبیات روابط بینالملل تعریف مشخصی دارد. مذاکره زمانی شکل میگیرد که 2 کشور رسماً پشت میز بنشینند و برای رسیدن به توافق گفتوگو کنند. به گفته وی چنین چیزی اکنون میان ایران و ایالات متحده وجود ندارد.
با این حال، عراقچی وجود تبادل پیام میان 2 طرف را تأیید کرد. این پیامها برخی مستقیم و برخی از طریق کشورهای دوست در منطقه ارسال میشوند. وزیر خارجه ایران تأکید کرد در هر مورد که لازم باشد، تهران به این پیامها پاسخ میدهد. وی افزود گاهی این پیامها حاوی هشدارهایی از سوی ایران است و گاهی نیز طرف مقابل نکتهای را مطرح میکند. اما هیچیک از این تعاملات در قالب مذاکره رسمی تعریف نمیشود.
ویتکاف همچنان پیامفرست عراقچی؛ اما نه در قالب مذاکره
عراقچی در پاسخ به پرسش مجری درباره نوع ارتباط مستقیم با طرف آمریکایی، توضیح داد تبادل پیام از طریق واسطهها جریان دارد. همچنین استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، همانطور که پیشتر نیز پیامهایی را برای وی ارسال میکرد، اکنون نیز بهصورت مستقیم پیامهایی میفرستد. وزیر خارجه ایران بار دیگر تأکید کرد این شکل از ارتباط به هیچوجه مذاکره محسوب نمیشود. تبادل پیام نوعی ارتباط دیپلماتیک است که حتی در شرایط جنگ نیز انجام میشود و اکنون نیز در جریان است.
رد قاطع وجود چنددستگی در ساختار تصمیمگیری ایران
یکی از ادعاهای مطرحشده از سوی مقامات آمریکایی، وجود طرفهای متعدد و مراکز مختلف تصمیمگیری در نظام سیاسی ایران بوده است. عراقچی این ادعا را بهشدت رد کرد و گفت تمام پیامهایی که مبادله میشود، از مسیر رسمی وزارت امور خارجه یا با اطلاع کامل این وزارتخانه صورت میگیرد. وی اضافه کرد سرویسهای امنیتی نیز تماسهایی در چارچوبهای مشخص خود دارند. اما تمامی این فعالیتها تحت نظارت شورای عالی امنیت ملی ایران و با مدیریت واحد انجام میشود. بنابراین هیچ بحثی از چندگانگی یا مراکز موازی تصمیمگیری در میان نیست.
هیچ پاسخی به طرح 15 مادهای آمریکا داده نشده است
عراقچی در واکنش به ادعای دونالد ترامپ مبنی بر پاسخ ایران به 15 درخواست آمریکا، با لحنی قاطع اعلام کرد تهران تاکنون هیچ پاسخی به این طرح ارائه نکرده است. همچنین درباره گزارشهای رسانهای مبنی بر ارائه 5 شرط از سوی ایران، وزیر خارجه توضیح داد این مطالب صرفاً گمانهزنی یکی از رسانهها بوده و هیچ شرطی از طرف تهران به طرف مقابل ارائه نشده است. وی تأکید کرد ارزیابی و تحلیل اوضاع کار طبیعی رسانههاست، اما نباید گمانهزنیهای رسانهای با مواضع رسمی کشور اشتباه گرفته شود.
شروط ایران: پایان کامل جنگ، نه آتشبس
وزیر خارجه ایران در تشریح موضع رسمی تهران، اعلام کرد هنوز هیچ تصمیمی درباره ورود به مذاکرات گرفته نشده است. ملاحظات فراوانی وجود دارد و شروط ایران برای خاتمه جنگ کاملاً شفاف و مشخص است. عراقچی با صراحت گفت ایران آتشبس موقت را نمیپذیرد و خواستار پایان کامل و دائمی جنگ است. این پایان باید نهتنها در ایران، بلکه در کل منطقه شامل لبنان، عراق و یمن محقق شود. همچنین تهران خواهان دریافت تضمینهای معتبر برای عدم تکرار درگیریها و جبران خسارات وارده به مردم ایران است.
بیاعتمادی مطلق به صداقت آمریکا در پیشنهاد مذاکره
عراقچی عمیقترین و صریحترین اظهارات خود را درباره فقدان اعتماد به آمریکا مطرح کرد. وی گفت تجربه ایران از مذاکره با واشنگتن بسیار تلخ بوده است. تهران 1 بار مذاکره کرد و توافق حاصل شد، اما آمریکا بدون دلیل موجه از آن خارج شد. در سال گذشته و امسال نیز 2 بار دیگر مذاکره صورت گرفت و نتیجه آن حمله نظامی بود. بنابراین سطح اعتماد در حد صفر قرار دارد.
وزیر خارجه افزود هر زمان پیشنهاد مذاکرهای از سوی آمریکا مطرح میشود، نخستین و مهمترین موضوعی که باید بررسی شود، میزان صداقت طرف مقابل در این پیشنهاد است. به گفته وی، ایران در حال حاضر هیچ نشانهای از صداقت آمریکاییها نمیبیند و برای ایجاد اعتماد، اقدامات بزرگ و ملموسی باید انجام شود.
تضمین شورای امنیت هم کافی نیست؛ ایدههای جدید در دست بررسی
در خصوص تضمینها برای پایان جنگ، عراقچی اظهار داشت ضمانت 1 یا 2 کشور بهتنهایی کافی نیست. حتی تجربه تاریخی نشان داده ضمانت شورای امنیت سازمان ملل هم لزوماً کارآمد نبوده است. وی فاش کرد ایدههایی در این زمینه از سوی کشورهای دوست مطرح شده و تهران در حال بررسی آنهاست. این ایدهها بر چگونگی ایجاد ضمانت مؤثر برای خاتمه کامل و پایدار جنگ تمرکز دارند. اما تصمیمگیری نهایی درباره آنها هنوز صورت نگرفته است.
ضربالاجل نمیپذیریم؛ ترامپ باید رویکردش را عوض کند
عراقچی در واکنش به تهدیدهای آمریکا درباره حمله به زیرساختها و منابع انرژی ایران، با لحنی محکم گفت تهران هیچ ضربالاجلی را نمیپذیرد. وی اظهار داشت تأمین امنیت و حقوق مردم ایران اولویت نخست است و هیچکس توانایی تعیین مهلت برای ایران را ندارد. عراقچی خاطرنشان کرد ضربالاجلهای ساختگی جز پیچیدهتر کردن اوضاع فایدهای ندارند و شاهد بودیم این ضربالاجل 2 بار تمدید شده است.
وزیر خارجه ایران با اشاره به فرهنگ و تمدن کهن ایرانی، تأکید کرد مردم ایران بزرگ، مستقل و صاحب فرهنگ غنی هستند. با این ملت نمیتوان با زبان تهدید سخن گفت و باید با احترام با آنها برخورد کرد. در غیر این صورت، پاسخ را در میدان دریافت خواهند کرد.
***تنگه هرمز، توان دفاعی و آینده روابط منطقهای
تنگه هرمز؛ آبهای داخلی ایران و عمان، نه آبراه بینالمللی
عراقچی در بخشی مهم از مصاحبه، دیدگاه ایران درباره تنگه هرمز را تشریح کرد. وی با صراحت اعلام کرد تنگه هرمز در آبهای داخلی ایران و عمان قرار دارد و جزو آبهای بینالمللی محسوب نمیشود. بنابراین منافع این 2 کشور در خصوص تردد از این آبراه باید بهطور کامل لحاظ شود. وزیر خارجه گفت در حال حاضر تنگه هرمز باز است، اما برای کشتیهای متعلق به کشورهایی که با ایران در حال جنگ هستند، بسته شده است. وی توضیح داد در زمان جنگ، طبیعی است که به دشمنان اجازه استفاده از آبهای داخلی ایران برای تردد داده نشود.
عراقچی همچنین درباره وضعیت کشتیهای سایر کشورها توضیح داد برخی از آنها به دلیل نگرانی از ناامنی منطقهای و بالا رفتن قیمت بیمه، خودشان تصمیم به عدم عبور از تنگه گرفتهاند. با این حال، تعدادی از کشورها وارد گفتوگو با تهران شدند و ایران برای بسیاری از آنها بهویژه کشورهای دوست، ترتیبات ویژهای برای عبور امن فراهم کرده است.
آینده تنگه هرمز پس از جنگ؛ آبراه صلح با مدیریت کشورهای ساحلی
وزیر خارجه در تبیین چشمانداز آینده تنگه هرمز، اعلام کرد ترتیبات پس از جنگ برای این آبراه به ایران و عمان مربوط است. البته تهران منافع کشورهای دوست در منطقه و خارج از آن را نیز در نظر میگیرد. عراقچی ابراز امیدواری کرد تنگه هرمز بتواند به یک آبراه صلح برای عبور امن و آرام تمام کشورها تبدیل شود. وی تأکید کرد تأمین امنیت کشتیها، مدیریت تردد و رسیدگی به مسائل زیستمحیطی در این آبراه نیازمند سازوکار مشترک میان کشورهای ساحلی یعنی ایران و عمان است.
آمادگی کامل برای جنگ زمینی؛ منتظریم جرأت کنند
در پاسخ به سؤال درباره احتمال حمله زمینی یا اشغال جزایر ایرانی، عراقچی با اعتمادبهنفس بالا اعلام کرد: «ما منتظریم.» وی ابراز تردید کرد که آمریکاییها جرأت چنین اقدامی را داشته باشند، زیرا تلفات سنگینی متحمل خواهند شد. وزیر خارجه یادآوری کرد ایران خواهان جنگ نبوده و آن را آغاز نکرده، اما از خود دفاع جانانهای به عمل آورده است.
عراقچی با اشاره به نمونههای عملی، از تلفات و خسارات وارده به تجهیزات آمریکایی یاد کرد. وی بهطور مشخص به انهدام هواپیمای آواکس و تانکرهای سوخترسان اشاره کرد و تأکید نمود ایران بهخوبی بلد است از خود دفاع کند. وزیر خارجه افزود در جنگ زمینی، نیروهای ایرانی حتی خبرهتر و مجهزتر هستند و برای مقابله با هر تهدید زمینی کاملاً آمادهاند. وی ابراز امیدواری کرد آمریکاییها مرتکب چنین اشتباهی نشوند.
آمادگی حداقل 6 ماهه ایران برای ادامه جنگ
در پاسخ به سؤال مجری درباره توان ایران برای ادامه جنگ به مدت 6 ماه، عراقچی با تأکید گفت: «حداقل 6 ماه!» این پاسخ کوتاه اما پرمعنا، نشاندهنده اعتماد بالای تهران به ظرفیتهای دفاعی و تدارکاتی خود در شرایط جنگی است. وی همچنین اعلام کرد ایران برای دفاع از خود هیچ مهلتی قائل نیست و تا هر جا که لازم باشد و به هر شکل ممکن، از کشور و مردم خود دفاع خواهد کرد. عراقچی توصیه کرد دشمنان پیش از آنکه خسارت بیشتری ببینند، به جنگ خاتمه کامل و دائمی بدهند.
رد ادعای نابودی سامانههای موشکی ایران؛ ضربات با قوت ادامه دارد
عراقچی در واکنش به ادعای آمریکا مبنی بر هدف قرار دادن سامانههای موشکی ایران، با لحنی طعنهآمیز پرسید: «پس این موشکها و پهپادها که به سمت آنها شلیک میشود از کجا میآیند؟» وی بهطور مشخص یادآوری کرد در 2 روز گذشته، هواپیمای آواکس آمریکایی توسط پهپاد ارزانقیمت ایرانی منهدم شده است.
وزیر خارجه توصیه کرد به کمپین تبلیغاتی آمریکاییها توجه نشود و تأکید کرد جهان هوشیار است و واقعیات میدانی را میبیند. وی اعلام نمود ضربات ایران بهطور مستمر ادامه دارد و آمریکاییها نتوانستهاند این ضربات را قطع کنند. همچنین تلاشهای آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز حتی با درخواست کمک از سایر کشورها ناموفق بوده است. عراقچی افزود واشنگتن اکنون برای مذاکره التماس میکند و این نشان میدهد توان دفاعی ایران حفظ شده و ضربات با قدرت ادامه دارد.
یمن و بابالمندب؛ تصمیم مستقل کشورهای منطقه
درباره احتمال گسترش دامنه جنگ به بابالمندب و دریای سرخ، عراقچی اعلام کرد این موضوع به کشورهای آن حوزه مربوط میشود. وی گفت یمن سیاستهای مستقل خود را دارد و پیشتر نیز برای حمایت از مردم فلسطین اقداماتی انجام داده است. اگر اکنون نیز تصمیم به اقدامات جدیدی بگیرند، این تصمیم خودشان خواهد بود. عراقچی تصریح کرد ایران از هیچکس تقاضایی ندارد و توانایی دفاع از خود را دارد. اما اگر گروههایی در منطقه تصمیم به حمایت از ایران بگیرند، این تصمیم مستقل آنها خواهد بود.
حمله به اهداف آمریکایی، نه کشورهای دوست؛ واشنگتن از مردم منطقه سپر انسانی میسازد
عراقچی در بخش مهمی از مصاحبه، به نگرانیهای کشورهای منطقه درباره حملات ایرانی پاسخ داد. وی با تأکید گفت ایران به کشورهای دوست حمله نمیکند، بلکه اهداف و نیروهای آمریکایی مستقر در این کشورها را هدف قرار میدهد. وزیر خارجه اذعان کرد ممکن است گاهی خسارات جانبی نیز وارد شود، اما هدف اصلی همواره مواضع آمریکایی بوده است.
عراقچی با ارائه شواهد مشخص، گفت آمریکا از خاک و فضای این کشورها برای حمله به ایران استفاده میکند و اسناد و مدارک فراوانی در این خصوص وجود دارد. وی به اعتراف خود آمریکاییها درباره شلیک موشکهای هایمارس از منطقه اشاره کرد. این موشکها برد کوتاه دارند و قاعدتاً نمیتوانند از 2000 کیلومتر آنسوتر پرتاب شوند. همچنین هواپیماهای آمریکایی که از ناو هواپیمابر بلند میشوند، توسط تانکرهای سوخترسان مستقر در پایگاههای منطقهای سوختگیری میکنند و راه دیگری ندارند.
وزیر خارجه همچنین فاش کرد روزنامههای آمریکایی اعتراف کردهاند نیروهای آمریکایی به هتلها پناه میبرند و در واقع از مردم خلیج فارس بهعنوان سپر انسانی استفاده میکنند. عراقچی از کشورهای دوست در منطقه خواست بهجای انتقاد از ایران بهخاطر دفاع مشروع، از آمریکا گلایه کنند که تجاوز خود را آغاز کرده و هرگز محکوم نشده است.
احترام ایران به سیادت عربی؛ بر خلاف توهینهای آمریکایی
عراقچی در بخشی از اظهارات خود، رویکرد ایران نسبت به کشورهای عربی منطقه را با رفتار آمریکا مقایسه کرد. وی گفت تهران به سیادت عربی احترام میگذارد و با کشورهای منطقه با احترام صحبت میکند. در مقابل، دوستان آمریکایی این کشورها توهینهای فراوانی به رهبران حاشیه خلیج فارس روا داشتهاند. وزیر خارجه تأکید کرد ایران خواهان روابط محترمانه و دوستانه با همه کشورهای منطقه است و علاقهمند است دوستانش با افتخار و عزت زندگی کنند.
اعتمادسازی دوباره با منطقه؛ کار سخت اما ممکن
عراقچی در پاسخ به سؤال درباره آینده روابط ایران با منطقه، اعتراف کرد کار سختی برای اعتمادسازی مجدد در پیش است. اما ابراز اطمینان کرد با توجه به حسن نیت تهران، رفتار اسلامی کشورهای عربی و اهداف مشترک موجود، این اعتماد قابل بازسازی است. وی بر اعتقاد ایران به روابط دوستانه و مبتنی بر احترام متقابل با کشورهای منطقه تأکید کرد.
امنیت خلیج فارس باید بومی باشد؛ پایگاههای آمریکایی ضدامنیت هستند
مهمترین پیام راهبردی عراقچی در این مصاحبه، ایده تأمین امنیت خلیج فارس توسط خود کشورهای منطقه بود. وی اعلام کرد پایگاههای آمریکایی نشان دادهاند نهتنها امنیت نمیآورند، بلکه ضدامنیت منطقه عمل میکنند. عراقچی از کشورهای دوست پرسید چرا به آمریکا گلایه نمیکنند که پایگاههایش نتوانسته برای آنها امنیت ایجاد کند.
وزیر خارجه ایران ایده یک ساختار امنیتی دستهجمعی در منطقه را مطرح کرد و گفت امنیت یکجانبه امکانپذیر نیست. نمیشود یک طرف امنیت داشته باشد و طرف دیگر نداشته باشد. همینطور رفاه، پیشرفت و سعادت نیز باید دستهجمعی باشد. عراقچی در نتیجهگیری نهایی خود تأکید کرد اگر کشورهای منطقه
امنیت پایدار میخواهند، باید از وابستگی به نیروهای خارجی دل بکنند و به ظرفیتهای درونی خود تکیه کنند.
***
سخنان سید عباس عراقچی در گفتوگو با شبکه الجزیره، ترسیمکننده یک دکترین دفاعی-دیپلماتیک جدید در روابط ایران با غرب و منطقه است. از منظر رسانهای، این گفتوگو با هدف شکستن فضای ابهام پیرامون شایعات مذاکرات مخفیانه طراحی شده بود تا پیام واحدی از سوی حاکمیت به بازارهای جهانی و بازیگران سیاسی مخابره شود: «ایران در وضعیت مدیریت بحران نیست، بلکه در وضعیت پدافند فعال قرار دارد.»
تحلیل محتوای اظهارات عراقچی نشان میدهد که ایران بهدنبال افزایش هزینه برای ایالات متحده است. تأکید بر آمادگی حداقل 6 ماهه برای جنگ و یادآوری انهدام تجهیزات گرانقیمت آمریکایی (مانند آواکس) با پهپادهای ارزانقیمت، نوعی بازدارندگی نامتقارن را به نمایش میگذارد که هدف آن تأثیرگذاری بر محاسبات اقتصادی پنتاگون و افکار عمومی آمریکاست.
از بعد اقتصادی، پیوند میان امنیت تنگه هرمز و مدیریت بومی منطقه، سیگنالی جدی به بازارهای انرژی و شرکتهای بیمه دریایی است. قرار گرفتن تنگه هرمز در حوزه «آبهای داخلی»، در واقع اهرم فشار اقتصادی بر جریان اصلی تجارت جهانی انرژی میباشد. این موضعگیری میتواند نوسانات قیمت نفت را در کوتاهمدت افزایش دهد، اما در بلندمدت پیامی به کشورهای منطقه است که امنیت اقتصادی آنها بدون توافق با تهران تأمین نخواهد شد.
در نهایت، راهبرد ایران که توسط عراقچی تبیین شد، بر پایه «امنیت دستهجمعی» استوار است. او با تفکیک میان اهداف آمریکایی و منافع کشورهای عربی، سعی کرد شکاف ایجادشده توسط آمریکا و اسرائیل میان تهران و پایتختهای عربی را ترمیم کند. این تحلیل نشان میدهد که ایران در کنار آمادگی نظامی، بهدنبال یک «نظم منطقهای نوین» است که در آن نیروهای خارجی حذف شده و تهران بهعنوان بازیگر اصلی تأمینکننده امنیت و ثبات شناخته شود. این گفتوگو را میتوان پیشدرآمدی بر یک موازنه قدرت جدید در خلیج فارس دانست که در آن دیپلماسی تنها زمانی فعال میشود که واشنگتن گامهای عملی برای بازسازی اعتماد از دسترفته بردارد.