محمدرضا شریفی، معاون استراتژی و توسعه فناوری گروه فولاد مبارکه، از اجرای راهبرد «تکنولوژ شدن» در این مجموعه صنعتی خبر داد. این برنامه با حمایت مدیرعامل و هیئتمدیره در 2 محور داخلی و تعامل با اکوسیستم فناوری کشور پیگیری میشود. شریفی با اشاره به 2 رویکرد جهانی توسعه فناوری شامل فناوریهای عمیق و سرمایهگذاری خطرپذیر، مالکیت فکری را حلقه مفقوده توسعه فناوری در کشور دانست. وی از آغاز فرآیند شناسایی و ساماندهی داراییهای فکری فولاد مبارکه خبر داد و تأکید کرد ثبت پتنت و لایسنس میتواند اثر تحریمها را کاهش دهد. هدف نهایی تبدیل فولاد مبارکه از مصرفکننده فناوری به بازیگر فعال تولید و توسعه فناوری در صنعت فولاد است.
فولاد مبارکه در مسیر تحول فناوریمحور
محمدرضا شریفی، معاون استراتژی و توسعه فناوری گروه فولاد مبارکه، اعلام کرد راهبرد «تکنولوژ شدن» به یکی از محورهای اصلی برنامههای مدیریتی این مجموعه صنعتی تبدیل شده است. وی تأکید کرد این موضوع فراتر از یک شعار مدیریتی است و با حمایت مستقیم مدیرعامل، هیئتمدیره و ارکان مدیریتی شرکت دنبال میشود.
شریفی اظهار داشت: برنامهریزیهای متعددی برای اجرای این راهبرد در سطح گروه و همچنین در سطح اکوسیستم فناوری کشور در حال انجام است. این رویکرد نشاندهنده عزم فولاد مبارکه برای عبور از مدل سنتی تولید صنعتی و حرکت به سمت خلق ارزش مبتنی بر فناوری است.
به گفته وی، فولاد مبارکه قصد دارد نقش خود را در زنجیره ارزش صنعت فولاد بازتعریف کند و از جایگاه یک تولیدکننده صرف به مجموعهای فناوریمحور و اثرگذار در توسعه دانش فنی صنعت ارتقا یابد.
ساختار دوگانه اجرای استراتژی تکنولوژ شدن
معاون استراتژی و توسعه فناوری فولاد مبارکه با اشاره به تقسیمبندی مشخص اقدامات برای تحقق این راهبرد توضیح داد: بخشی از اقدامات باید در داخل مجموعه گروه فولاد مبارکه اجرا شود و بخشی دیگر به تعامل با اکوسیستم فناوری، دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و بازیگران بیرونی مرتبط است.
شریفی افزود: در همین راستا جلسات متعددی با مجموعههای مختلف برگزار شده تا مسیر تحقق استراتژی تکنولوژ شدن بهصورت نظاممند طراحی و پیگیری شود. این رویکرد دوگانه نشان میدهد فولاد مبارکه بهجای تکیه صرف بر ظرفیتهای درونی، به دنبال ایجاد شبکهای از همکاریهای فناورانه با بازیگران مختلف اکوسیستم نوآوری کشور است.
وی تأکید کرد: تحقق این هدف بدون مشارکت فعال دانشگاهها، مراکز پژوهشی و شرکتهای فناور امکانپذیر نیست و فولاد مبارکه تلاش دارد سازوکارهای مؤثری برای این تعاملات طراحی کند.
پیچیدگیهای تبدیل به مجموعه فناوریمحور
شریفی با تأکید بر دشواریهای این مسیر تصریح کرد: حرکت به سمت تبدیل شدن به یک مجموعه فناوریمحور، فرآیندی چندلایه و پیچیده است که نیازمند تغییر نگاه، ایجاد زیرساختهای دانشی و شکلگیری سازوکارهای جدید همکاری با بازیگران اکوسیستم نوآوری است.
به گفته وی، این تحول تنها با خرید تجهیزات یا افزایش ظرفیت تولید محقق نمیشود، بلکه نیازمند بازطراحی فرهنگ سازمانی، تربیت نیروی انسانی متخصص و ایجاد مدلهای جدید کسبوکار مبتنی بر فناوری است.
معاون استراتژی و توسعه فناوری فولاد مبارکه معتقد است بسیاری از شرکتهای بزرگ صنعتی جهان طی سالهای اخیر وارد چنین فرآیندی شدهاند و فولاد مبارکه نیز با بهرهگیری از تجربیات جهانی، این مسیر را با برنامهریزی دقیق دنبال میکند.
الگوهای جهانی توسعه فناوری در صنایع بزرگ
شریفی در ادامه به رویکردهای مختلف توسعه فناوری در دنیا اشاره کرد و گفت: در 10 سال گذشته بسیاری از شرکتهای بزرگ صنعتی جهان تمرکز خود را بر 2 رویکرد اصلی قرار دادهاند؛ نخست توسعه فناوریهای عمیق یا هایتک و دوم سرمایهگذاری خطرپذیر.
وی درباره رویکرد سرمایهگذاری خطرپذیر توضیح داد: در این مدل، شرکتها با ورود به سرمایهگذاری در استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان نوپا، تلاش میکنند به فناوریهای جدید دسترسی پیدا کنند و از این طریق مسیر توسعه فناوری خود را تسریع کنند.
این رویکرد در سالهای اخیر توسط بنگاههای صنعتی بزرگ جهان بهکار گرفته شده و نتایج قابل توجهی در کاهش زمان دسترسی به فناوریهای نوظهور و ایجاد مزیت رقابتی داشته است.
وضعیت شرکتهای دانشبنیان و چالش مالکیت فناوری
معاون استراتژی و توسعه فناوری فولاد مبارکه با اشاره به تجربه ایران در حوزه شرکتهای دانشبنیان افزود: در سالهای گذشته در کشور ما بیشتر بر توسعه شرکتهای دانشبنیان و افزایش تعداد آنها تمرکز شده است؛ رویکردی که در بسیاری از کشورها نیز رایج است.
شریفی تصریح کرد: این شرکتها فناوریهای ارزشمندی تولید میکنند، اما مالکیت فناوری معمولاً در اختیار همان شرکت باقی میماند. در حالی که برای صنایع بزرگی مانند فولاد مبارکه، دسترسی به فناوری و مشارکت در توسعه آن اهمیت راهبردی دارد.
این نکته به یکی از چالشهای ساختاری اکوسیستم نوآوری کشور اشاره دارد؛ شکاف میان تولید فناوری در شرکتهای کوچک و نیاز صنایع مادر به مالکیت و کنترل بر فناوریهای حیاتی خود.
مالکیت فکری؛ ابزار مقابله با محدودیتهای بینالمللی
شریفی مالکیت فکری و داراییهای دانشی را از مهمترین محورهای مورد توجه فولاد مبارکه دانست و گفت: این حوزه با تأکید مدیرعامل گروه فولاد مبارکه بهصورت جدی در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: بررسیها نشان میدهد اگر در حوزه مالکیت فکری بهدرستی عمل کنیم، حتی شرایطی مانند تحریمها یا محدودیتهای بینالمللی نیز نمیتواند مانع توسعه فناوری در کشور شود.
معاون استراتژی و توسعه فناوری فولاد مبارکه توضیح داد: زمانی که یک فناوری در داخل کشور توسعه پیدا کند و تغییرات و بهبودهای ایجادشده در قالب ثبت پتنت، لایسنس و سایر ابزارهای حقوق مالکیت فکری ثبت شود، این موضوع میتواند فضای فناوری کشور را به شکل قابل توجهی متحول کند.
خلأ رویکرد مالکیت فکری در صنایع کشور
شریفی با اشاره به وضعیت فعلی مالکیت فکری در صنایع ایران گفت: متأسفانه جای چنین رویکردی در بسیاری از شرکتها و حتی برخی شرکتهای دانشبنیان بهخوبی احساس میشود.
به گفته وی، بسیاری از شرکتها هنوز اهمیت ثبت دانش فنی و داراییهای دانشی را بهطور کامل درک نکردهاند و همین مسئله باعث از دست رفتن بخشی از ظرفیت فناوری کشور شده است.
وی معتقد است توسعه نظام مالکیت فکری در صنایع بزرگ میتواند به ایجاد مزیت رقابتی پایدار منجر شود و وابستگی به فناوریهای وارداتی را بهتدریج کاهش دهد.
آغاز ساماندهی داراییهای فکری در فولاد مبارکه
معاون استراتژی و توسعه فناوری فولاد مبارکه همچنین از آغاز فرآیند شناسایی و سازماندهی داراییهای فکری در این مجموعه خبر داد و گفت: در حال حاضر در حال ایجاد سامانهای هستیم تا مشخص شود چه میزان دارایی فکری، ثبت اختراع و دانش فنی در اختیار داریم.
شریفی افزود: بر اساس بررسیهای اولیه، مجموعهای از پتنتها و داراییهای فکری در اختیار شرکت قرار دارد که بخشی از آنها خریداری شده و بخشی دیگر حاصل تغییرات و بهبودهایی است که در فرآیندهای عملیاتی ایجاد شده است.
وی تأکید کرد: مدیریت و سازماندهی این داراییها نخستین گام برای بهرهبرداری مؤثر از ظرفیتهای دانشی موجود در فولاد مبارکه است و میتواند مبنایی برای توسعه فناوریهای آینده باشد.
هدف نهایی؛ تبدیل به بازیگر فعال تولید فناوری
شریفی در پایان تأکید کرد: زمانی که داراییهای دانشی در کنار سایر اقدامات توسعه فناوری قرار گیرد، مسیر تحقق راهبرد تکنولوژ شدن فولاد مبارکه هموارتر خواهد شد.
وی افزود: هدف نهایی این است که فولاد مبارکه از جایگاه مصرفکننده فناوری خارج شود و به بازیگری فعال در تولید، توسعه و انتقال فناوری در صنعت فولاد و صنایع مرتبط تبدیل شود.
معاون استراتژی و توسعه فناوری فولاد مبارکه معتقد است تحقق این هدف میتواند الگویی برای سایر صنایع بزرگ کشور باشد و نشان دهد صنایع مادر نیز قادرند نقش فعالی در تولید و صادرات فناوری ایفا کنند.
***
رویکرد جدید فولاد مبارکه بازتابدهنده تغییر تدریجی الگوی توسعه در صنایع سنگین ایران است. تأکید بر مالکیت فکری، سرمایهگذاری خطرپذیر و تعامل با اکوسیستم نوآوری نشان میدهد رقابت آینده صنایع فولادی تنها بر پایه ظرفیت تولید یا قیمت تمامشده نخواهد بود. توانایی تولید فناوری و ثبت داراییهای دانشی به عامل تعیینکننده مزیت رقابتی تبدیل میشود.
اهمیت این تحول در شرایط محدودیتهای بینالمللی دوچندان است. صنعتی که بتواند دانش فنی و پتنتهای بومی ایجاد کند، در برابر شوکهای خارجی مقاومتر خواهد بود و قدرت چانهزنی بیشتری در زنجیره ارزش جهانی به دست میآورد. از منظر رسانهای، فولاد مبارکه تلاش دارد تصویر خود را از یک شرکت صنعتی سنتی به مجموعهای فناوریمحور و نوآور ارتقا دهد. در صورت اجرای موفق، این مسیر میتواند جایگاه فولاد مبارکه را در اقتصاد دانشبنیان کشور تقویت کند و الگویی برای تحول فناورانه سایر صنایع مادر باشد.
