حجتالاسلاموالمسلمین محسن قمی، معاون ارتباطات بینالملل دفتر مقام معظم رهبری، در مراسم بزرگداشت وزرای خارجه شهید، الگوی دیپلماسی جهادی را تبیین کرد. ایشان شهید امیرعبداللهیان و شهید خرازی را دیپلماتهایی تربیتشده در مکتب امام راحل توصیف نمود. حجتالاسلاموالمسلمین قمی ویژگی مشترک آنها را درآمیختن تعهد، عقلانیت و معنویت دانست. ایشان به دستاوردهای امیرعبداللهیان مانند عضویت در شانگهای و بریکس و آیندهنگری خرازی در توجه به علومشناختی اشاره کرد. این دو شهید نمادی از دیپلماتهایی معرفی شدند که مسئولیت خود را یک تکلیف ملی و الهی میدانستند.
دیپلماتهای جهادی؛ تربیتیافتگان مکتب امام راحل
انقلاب اسلامی در درون خود انسانها و مؤمنان برجستهای را پرورش داده است. یکی از مهمترین دستاوردهای انقلاب، تربیت ستارگانی نظیر شهید سلیمانی و شهید حسین خرازی بود. بر اساس این مکتب، شهید امیرعبداللهیان و شهید خرازی هر دو به عنوان دیپلماتهایی جهادی شناخته میشوند. این دو شخصیت برجسته، مسئولیت خود را صرفاً یک وظیفه اداری تلقی نمیکردند. آنها به این جایگاه به عنوان یک مسئولیت ملی و الهی مینگریستند و سیاست را مسیری برای رشد معنوی و خودسازی میدیدند.
آیندهنگری شهید خرازی؛ از قدرت نرم تا علومشناختی
شهید خرازی دغدغه رشد علمی و فناوری کشور را همواره در نظر داشت. ایشان به درستی احساس میکرد که علاوه بر قدرت نرم و قدرت اطلاعات، قدرت جدیدی در جهان در حال شکلگیری است. این قدرت نوظهور، حوزه علومشناختی بود که نباید از آن غفلت میشد. این نگاه عمیق و راهبردی، نشاندهنده دوراندیشی او در عرصه تحولات بینالمللی و لزوم تجهیز کشور به ابزارهای نوین قدرت بود.
امیرعبداللهیان؛ امیر اخلاق و دیپلماسی مقاومت
با مرور خاطرات شهید امیرعبداللهیان، تصویری زیبا از اخلاص، دوراندیشی و توانمندی نمایان میشود. او را میتوان امیر اخلاق، امیر دیپلماسی جهادی، امیر نجابت و امیر مقاومت نامید. این شهید بزرگوار از نگاه تکبعدی به مسائل پرهیز میکرد. او یک دیپلمات فعال بود که تعهد را با عقلانیت دیپلماتیک به شکلی مؤثر تلفیق کرده بود. شهید امیرعبداللهیان توانست نمادی برای دیپلماتهای جوان باشد تا بیاموزند چگونه آرمانهای امام و شهدا را با عقلانیت ممزوج کنند و تاریخساز شوند.
دستاوردها؛ از شانگهای و بریکس تا تعامل با همسایگان
دوران مسئولیت شهید امیرعبداللهیان با اقدامات مثبت و مؤثری همراه بود. عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس از جمله مهمترین دستاوردهای این دوره است. همچنین، برقراری ارتباط سازنده و خوب با کشورهای همسایه یکی دیگر از نتایج دیپلماسی فعال او بود. این اقدامات نشاندهنده توانمندی او در پیشبرد اهداف ملی در چارچوب یک دیپلماسی عقلانی و آرمانگرا بود.
نگاه معنویتگرا و جامعهمحور
هر دو شهید بزرگوار به جهاد بیرونی و درونی توجه ویژهای داشتند و رویکردی جامعهمحور را دنبال میکردند. آنها هم به موقع سخن میگفتند و هم سکوت بهجا را رعایت مینمودند و از پرحرفی پرهیز داشتند. کلام آنها همواره سنجیده و حسابشده بود. این دو دیپلمات جهادی باور داشتند که تاریخ را نمیتوان تنها با عناصر مادی تجزیه و تحلیل کرد. آنها معتقد بودند عنصر اراده خداوند است که تاریخ را شکل میدهد و مسیر تحولات را تعیین میکند.
***
تحلیل سخنان معاون ارتباطات بینالملل دفتر رهبر معظم انقلاب، بر معرفی یک «الگوی دیپلماسی» مشخص و مبتنی بر ایدئولوژی تأکید دارد. این الگو که «دیپلماسی جهادی» نامیده میشود، شهیدان امیرعبداللهیان و خرازی را به عنوان نمایندگان برجسته خود معرفی میکند. این رویکرد، دیپلماسی را از یک تخصص صرفاً فنی خارج کرده و آن را به یک مأموریت ارزشی و الهی پیوند میزند. ویژگی کلیدی این مدل، تلفیق عقلانیت راهبردی، مانند عضویت در پیمانهای بینالمللی، با آرمانگرایی مبتنی بر مقاومت است. در واقع، این تحلیل نشان میدهد که موفقیتهای دیپلماتیک این دو شخصیت، نتیجه مستقیم همین نگاه معنویتگرا و مسئولیتپذیری ملی و الهی بوده است. این گفتمان به دنبال ارائه یک نقشه راه برای نسل جدید دیپلماتهای کشور است.