معاونت علمی ریاستجمهوری با همکاری وزارت امور اقتصادی و دارایی، توافقنامهای برای احیای زیرساختهای آسیبدیده ۴ دانشگاه تراز اول کشور و انستیتو پاستور امضا کرد. این طرح که با هدف جبران خسارتها و بازگرداندن مراکز پژوهشی به چرخه علم و فناوری اجرا میشود، از ظرفیت قانونی اعتبار مالیاتی بانکها بهره میبرد تا محدودیتهای بودجهای دولتی مانع پیشرفت این پروژههای راهبردی نشود. طبق این توافق، فرآیند اجرایی با اتصال هر مرکز علمی به یک بانک مشخص، با سرعت و دقت بیشتری پیگیری خواهد شد.
تامین مالی از محل اعتبار مالیاتی بانکها
حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، در نشست هماندیشی با مدیران ارشد اقتصادی و رؤسای دانشگاهها، بر اهمیت جایگاه علم و فناوری تأکید کرد. وی معتقد است واکنش سریع و کیفی به آسیبهای وارده، پاسخی قاطع به تلاشها برای تضعیف حرکت علمی کشور است. معاونت علمی با هماهنگی وزارت اقتصاد، سازوکاری طراحی کرد که بر اساس آن، منابع مالی مورد نیاز از بخشهای راهبردی تأمین شود. این مدل تامین مالی، به دانشگاهها اجازه میدهد بدون اتکای صرف به بودجههای دولتی، پروژههای بازسازی آزمایشگاهها و خرید تجهیزات مدرن را پیش ببرند. بانکهای عامل طبق معرفی وزارت اقتصاد، مسئولیت مستقیم در قبال این پروژهها بر عهده میگیرند.
الزامات ارزیابی و تأیید خسارتها
رئیس بنیاد ملی نخبگان، رعایت ضوابط دقیق در ارزیابی خسارتها را شرط اصلی بهرهمندی از اعتبار مالیاتی برشمرد. ارزیابی اولیه باید توسط ۳ کارشناس رسمی دادگستری انجام و صحت آن تایید شود. معاونت علمی برای تجهیزات قدیمی که امکان جایگزینی ندارند یا بازسازی آنها غیراقتصادی است، راهکاری هوشمندانه در نظر گرفته است. ستادهای توسعه اقتصاد دانشبنیان، نمونههای روزآمد و پیشرفتهتر را برای جایگزینی تایید میکنند تا به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی ثبت شود. پس از تکمیل مستندات و تعیین عدد دقیق خسارت، شورای راهبری دانشبنیان فرآیند تخصیص منابع را نهایی و عملیاتی میکند.
اولویتبندی فازبندی پروژهها و تجهیزات
سرعتبخشی به فرآیند بازسازی، اولویت اصلی معاونت علمی در این طرح ملی است. حسین افشین تأکید کرد که خرید تجهیزات و بازسازی ساختمانها باید به صورت موازی انجام شود تا دانشگاهها و انستیتو پاستور به عنوان بهرهبرداران نهایی، سریعتر به چرخه فعالیت بازگردند. در این فاز، بخشهای راهبردی دانشگاههای صنعتی شریف، شهید بهشتی، صنعتی اصفهان، علم و صنعت ایران و انستیتو پاستور در اولویت قرار دارند. برای حصول بهترین نتیجه، مسئولان دانشگاهی باید برنامههای فازبندی خود را تفکیک کنند. اولویت نخست، تخصیص منابع به خرید تجهیزات آزمایشگاهی است تا فعالیتهای پژوهشی در کوتاهترین زمان ممکن از سر گرفته شود و بخش ساختوساز در مراحل بعدی تکمیل گردد.
چشمانداز توسعه بازسازی در مراکز پژوهشی
مجموعه ۳۲ مرکز پژوهشی در رخدادهای اخیر آسیب دیدهاند که در گامهای بعدی، برنامههای بازسازی برای سایر مراکز نیز اجرایی خواهد شد. معاونت علمی با همکاری سازمان برنامهوبودجه در حال تدوین دستورالعملهای اجرایی برای این فازبندیها است. پس از اتمام ارزیابیها، تصمیمات نهایی به صورت اختصاصی برای هر دانشگاه ابلاغ میشود. بازسازی سایر مراکز آسیبدیده، نیازمند همافزایی حاکمیتی میان دستگاههایی نظیر وزارت علوم و وزارت ارتباطات است که در مراحل آینده پیگیری میشود. امیر باقری، معاون امور بانکی وزارت اقتصاد نیز بر استفاده از روشهای متنوع تامین مالی مانند اوراق وقف، فاکتورینگ و جذب حمایتهای بینالمللی برای تکمیل این طرحها تاکید کرد.
***
این توافق، یک مدل موفق از همافزایی بین نهادهای اجرایی و بانکها برای حل بحرانهای زیرساختی بدون فشار مستقیم بر بودجه عمومی دولت است. استفاده از مکانیسم اعتبار مالیاتی، نه تنها به نوسازی سریع آزمایشگاههای پیشرفته کمک میکند، بلکه باعث میشود تجهیزات دانشگاهی با استانداردهای روز دنیا ارتقا یابند. تمرکز بر اولویتبندی تجهیزات، هوشمندی مدیریت علمی را نشان میدهد زیرا ابزارآلات پیشرفته، موتور محرک پژوهشهای دانشبنیان محسوب میشوند. اتصال هر مرکز به یک بانک عامل، شفافیت مالی و مسئولیتپذیری در اجرای پروژهها را افزایش میدهد. این رویکرد، الگوی مناسبی برای تامین مالی پروژههای کلان زیرساختی در آینده فراهم میکند.