مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات با اشاره به سهم ۴۷ درصدی فولاد از کل صادرات کشور، نسبت به از دست رفتن بازارهای منطقهای هشدار داد. اردشیر سعدمحمدی کاهش حاشیه سود صنعت فولاد از ۳۶ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۱۲ درصد در سال ۱۴۰۳ را نگرانکننده دانست. وی با انتقاد از سهم ناچیز ۲ دهم درصدی صنایع هایتک در کشور، خواستار اصلاح ساختار سنتی، بروکراسی اداری و سیستم آموزشی برای بقا در رقابت جهانی شد.
هشدار نسبت به تهدید بازارهای صادراتی فولاد ایران
مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات در همایش «صنعت فولاد و سنگ آهن در دوران تحول» چالشهای صادراتی را بررسی کرد. اردشیر سعدمحمدی سهم بخش فولاد از صادرات سال گذشته را ۴۷ درصد اعلام نمود. او بر سرمایهگذاریهای سریع و چشمگیر کشورهای منطقه در حوزه فولاد تأکید کرد. سعدمحمدی با طرح سؤالی درباره ماندگاری فضای صادراتی ایران در دو سال آینده، به پروژه تولید ۱۰ میلیون تن فولاد در عراق اشاره کرد. او ناهمخوانی سرعت رشد ایران با همسایگان را خطر بزرگی برای سهم بازار کشور دانست.
ضرورت گذار از ساختار سنتی در صنعت و معدن
سعدمحمدی تغییر ساختار در بخش صنعت و معدن را برای ارتقای جایگاه اقتصادی کشور الزامی دانست. وی تاکید کرد که عبور از شرایط موجود با ساختارهای سنتی فعلی امکانپذیر نیست. او انحصار متولیگری اکتشاف در سازمان زمینشناسی را نقد کرد. ایران در میان ۲۲۱ کشور جهان تنها کشوری است که چنین ساختاری در مدیریت اکتشاف دارد. این شیوه مدیریت روند توسعه بخش معدن را با کندی مواجه میکند.
ضعف چارت آموزشی و نقص در تربیت نیروی انسانی
مدیرعامل «ومعادن» نیروی انسانی شایسته را عامل اصلی توسعه و بلندپروازی در جهان معرفی کرد. او ساختار دروس دانشگاهی در رشتههای معدنی را فاقد کارایی لازم دانست. دانشجویان رشته مهندسی اکتشاف ۱۴۶ واحد درسی را میگذرانند. اما متاسفانه هیچ واحدی تحت عنوان طراحی اکتشاف در این دوره وجود ندارد. همچنین درس حیاتی ایمنی در مقطع کارشناسی استخراج بهصورت اختیاری ارائه میشود. این خروجیهای آموزشی پاسخگوی نیازهای مدرن صنعت و معدن نیستند.
عقبماندگی ایران در بودجه اکتشافات معدنی
سعدمحمدی سهم ایران از حجم سرمایهگذاریهای جهانی در حوزه اکتشاف را ناچیز ارزیابی کرد. کشورهای پیشرو سرمایهگذاریهای سنگینی را در بخش اکتشاف انجام دادهاند. استرالیا ۱.۸ میلیارد دلار و کانادا ۱.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به اکتشاف اختصاص دادهاند. نبود سامانه تجمیع اطلاعات و دادههای جامع، اتخاذ تصمیمات مدیریتی هدفمند را در ایران غیرممکن میسازد. بدون استراتژی مشخص و دادههای شفاف نمیتوان انتظار توسعه معدنی داشت.
بروکراسی اداری و کندی چرخه تولید
مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات از تعدد ستادها و ساختارهای موازی انتقاد کرد. این تعدد ساختارها سرعت تصمیمگیری را کاهش میدهد و عامل کندی تولید میشود. بروکراسی موجود در وزارتخانه، پویایی را از مسیر تولید سلب کرده است. کنترل هزینههای تولید و مدیریت رشد قیمتها نیازمند تکنیکهای حرفهای و رفتارهای جدید مدیریتی است. ساختار فعلی توان مقابله با چالش افزایش هزینهها را ندارد.
عدم توازن در سیاستگذاری و غفلت از صنایع هایتک
سعدمحمدی بر لزوم تغییر نگاه سیاستگذاران در تمرکز صرف بر صنایع پایه تاکید کرد. در کشور چین تناسب ۳۲ درصدی میان صنایع هایتک، متوسط و پاییندست وجود دارد. اما در ایران سهم صنایع هایتک از کل صنعت حدود ۲ دهم درصد است. عدم ارائه برنامه جامع برای سرمایهگذاری در فناوریهای پیشرفته، آینده صنعتی کشور را با ریسک مواجه میکند.
سقوط حاشیه سود فولاد و کاهش جذابیت سرمایهگذاری
سعدمحمدی جذاب نبودن مسیر فعلی برای جذب سرمایههای خرد و کلان را مطرح کرد. حاشیه سود کل صنعت فولاد در سال ۱۴۰۰ حدود ۳۶ درصد بوده است. این عدد در سال ۱۴۰۱ به ۲۹ درصد کاهش یافت. روند نزولی ادامه یافت و حاشیه سود در سال ۱۴۰۳ به ۱۲ درصد رسید. وقتی سود بانکی از سود تولید بیشتر باشد، هزینه تامین سرمایه در گردش بالا میرود. همین عامل رغبت سرمایهگذاران برای ورود به بازار سرمایه را از بین میبرد.
***
گزارش ارائه شده توسط مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات، تصویری دقیق از ابرچالشهای ساختاری صنعت فولاد و بخش معدن کشور ترسیم میکند. کاهش حاشیه سود تولید از ۳۶ درصد به ۱۲ درصد طی چهار سال اخیر، نشاندهنده فشارهای تورمی، افزایش هزینه سرمایه در گردش و افت توان رقابتی تولیدکنندگان است. وابستگی ۴۷ درصدی صادرات به فولاد در کنار سرمایهگذاریهای سنگین کشورهای همسایه، پایداری درآمدهای ارزی کشور را به شدت تهدید میکند. اصلاح ساختار آموزشی، شفافسازی دادههای اکتشافی و خروج از بروکراسی اداری، الزامات حیاتی برای حفظ جایگاه زنجیره فولاد ایران در بازار بینالمللی است. عدم اجرای اصلاحات ساختاری، این صنعت پیشران را به ورطه روزمرگی و جا ماندن از تورم جهانی خواهد کشاند.
