در نشست مشترک میان مدیران ارشد فراوری ضایعات فولاد مبارکه و شرکت آتیهتجارت نقشجهان قشم، نقشه راه جدیدی برای مدیریت پسماندهای صنعتی ترسیم شد. این همکاری با هدف تغییر رویکرد از «دفع ضایعات» به «خلق ارزش»، بر مفاهیمی همچون اقتصاد قراضهمحور، تولید بدون کارخانه و تحقق فولاد سبز تمرکز دارد. قراردادهای جاری شامل مدیریت ۱۰۰ هزار تن خرسک و ۵۱ هزار تن اسلب قراضه، گواهی بر آغاز این تحول بزرگ است که علاوه بر سودآوری، رعایت دقیق الزامات زیستمحیطی را تضمین میکند.
گذار به فولاد سبز با محوریت اقتصاد قراضه
مجید دادجو، مدیر فراوری ضایعات فرایندی شرکت فولاد مبارکه، در تشریح استراتژیهای کلان این مجموعه صنعتی، بر اهمیت حیاتی «اقتصاد قراضهمحور» تأکید ورزید. وی معتقد است که توسعه پایدار اقتصادی در صنعت فولاد، وابستگی مستقیمی به نحوه مدیریت و بازچرخانی ضایعات دارد. این رویکرد یکی از ارکان اصلی برای دستیابی به «فولاد سبز» محسوب میشود و بهطور مستقیم با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد همسویی دارد.
دادجو با اشاره به نقش صنعت فولاد در تولید آلایندهها اظهار داشت: «تولید فولاد با استفاده از کورههای قوس الکتریکی (EAF) و شارژ قراضه، راهکاری اثباتشده برای کاهش چشمگیر انتشار گاز CO2CO_2 است. با توجه به اینکه غولهای فولادی جهان افقهای زمانی ۲۰۳۰ و ۲۰۵۰ را برای به حداقل رساندن کربن تعیین کردهاند، افزایش سهم قراضه در سبد مواد اولیه، یک الزام استراتژیک است.»
چالشهای فنی و زیستمحیطی در فراوری ضایعات سنگین
مدیریت ضایعات سنگین نظیر «خرسکها» و ضایعات غیرمتعارف، همواره با چالشهای فنی و قانونی همراه بوده است. مدیر فراوری ضایعات فولاد مبارکه در این باره توضیح داد که ابعاد بزرگ این قطعات مانع از شارژ مستقیم آنها به کوره میشود و نیازمند عملیات برشکاری و تمیزکاری دقیق است. با این حال، روشهای سنتی مانند برش با اکسیژن، به دلیل آلایندگی بالا، با موانع جدی از سوی سازمانهای نظارتی روبرو هستند.
وی افزود: «سختگیریهای قانونی در حوزه محیطزیست فرصتی برای نوسازی زیرساختهاست. فولاد مبارکه با درک این شرایط، احداث خطوط فراوری مدرن مجهز به سیستمهای غبارگیر پیشرفته را در دستور کار قرار داده است که بهزودی وارد مدار بهرهبرداری خواهند شد تا فرایند بازیافت کاملاً ایمن و پاک انجام شود.»
مدلهای همکاری و قراردادهای تجاری با هلدینگ آتیهفولاد
برای مدیریت بهینه حجم عظیم ضایعات انباشتهشده (مانند تهتاندیشها)، فولاد مبارکه دو مسیر موازی را طراحی کرده است: مصرف داخلی پس از فراوری و فروش هدفمند مازاد. در این راستا، هلدینگ آتیهفولاد نقشجهان بهعنوان بازوی اجرایی و تجاری گروه وارد عمل شده است. دادجو تصریح کرد که طبق توافقات صورتگرفته، مسئولیت فروش و بازاریابی حجم قابلتوجهی از این اقلام، شامل ۱۰۰ هزار تن خرسک و ۵۱ هزار تن اسلب قراضه، به شرکتهای تابعه این هلدینگ واگذار شده است تا ضمن رعایت اصول حاکمیت شرکتی، زنجیره تأمین بهینهسازی شود.
استراتژی «تولید بدون کارخانه»؛ پارادایم شیفت در آتیهتجارت
حمیدرضا فروردین، سرپرست شرکت آتیهتجارت نقشجهان قشم، با نقد نگاه سنتی به ضایعات، از تغییر رویکرد این شرکت خبر داد. به گفته وی، در گذشته خرسک صرفاً یک کالای دورریز برای فروش تلقی میشد، اما در استراتژی جدید، این مواد بهعنوان «ماده اولیه ارزشمند» در یک چرخه مولد دیده میشوند.
فروردین مفهوم نوآورانه «تولید بدون کارخانه» را تشریح کرد و گفت: «هدف ما تبدیلشدن به یک بازرگان صرف نیست؛ بلکه میخواهیم با برونسپاری فرایندهای تولیدی، ارزشافزوده خلق کنیم. در همین راستا، فاز آزمایشی تبدیل خرسک به محصول نهایی با همکاری پیمانکاران آغاز شده است. برنامه ما این است که پس از موفقیت در تستهای اولیه، قراردادهای تبدیلی را تا سقف ۵۰ هزار تن افزایش دهیم. این محصولات نهایی قابلیت صادرات به بازارهایی نظیر عمان و امارات را دارند که حاشیه سود بسیار بالاتری نسبت به خامفروشی ضایعات ایجاد میکند.»
دستاوردهای عملیاتی و شفافیت در معاملات
سرپرست شرکت آتیهتجارت با ارائه آمار دقیقی از موفقیتهای اخیر گفت: «ما موفق شدیم در یک اقدام بیسابقه، ۴ هزار تن اسلب ذوبی (که پیشتر بهعنوان ضایعات فروخته میشد) را طی قراردادهای اجرایی به ورق نوردشده تبدیل کنیم که در صنایع پاییندستی کاربرد دارد. این یعنی خلق ارزش واقعی بدون نیاز به سرمایهگذاری سنگین برای ساخت کارخانه جدید.»
وی همچنین در خصوص شفافیت مالی تأکید کرد که علیرغم همگروه بودن شرکتها، تمامی واگذاریها از جمله برنده شدن در مزایده ۵۰ هزار تن «سر اسلب»، کاملاً رقابتی و بر اساس بالاترین قیمت پیشنهادی در کمیسیون معاملات فولاد مبارکه صورت گرفته است و هیچگونه رانت یا تخفیف ویژهای اعمال نشده است. فروردین در پایان خاطرنشان کرد که قرارداد ۱۰۰ هزار تنی خرسک نیز با رعایت دقیقترین پروتکلهای زیستمحیطی اجرا میشود و مقصد نهایی حمل بارها، صرفاً واحدهای دارای مجوز رسمی و ثبتشده در سامانه محیطزیست خواهد بود.
***
همکاری استراتژیک میان فولاد مبارکه و شرکتهای تابعه هلدینگ آتیه، نشاندهنده بلوغ سازمانی در مدیریت منابع است. تبدیل تهدید (انباشت ضایعات و جرایم زیستمحیطی) به فرصت (تولید محصول نهایی از ضایعات و صادرات)، مدلی از اقتصاد مقاومتی و چرخشی است. اجرای طرح «تولید بدون کارخانه» نهتنها هزینههای سرمایهگذاری ثابت (CAPEX) را کاهش میدهد، بلکه انعطافپذیری سازمان را در برابر نوسانات بازار بالا میبرد. حرکت به سمت فراوری ۱۰۰ هزار تن ضایعات سنگین، ضمن پاکسازی سایتهای انباشت، منابع مالی جدیدی را به سیستم تزریق میکند و گامی عملی برای کاهش ردپای کربنی تولید فولاد محسوب میشود.