محمدرضا حسینزاده، مدیرعامل بانک اقتصادنوین، در تحلیلی راهبردی، امنیت و حریم خصوصی را مهمترین سرمایه نامشهود و رکن اصلی اعتماد در اکوسیستم بانکداری دیجیتال معرفی کرد. وی با هشدار نسبت به ریسکهای ناشی از همکاری با فینتکها و استفاده گسترده از ویپیانهای ناامن در کشور، بر ضرورت بازتعریف امنیت از یک موضوع فنی به یک مزیت رقابتی تأکید دارد. این یادداشت به بررسی نقش دوگانه فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و بلاکچین در مدیریت ریسک و خلق ارزش پایدار برای نظام مالی میپردازد.
دگردیسی مفهوم اعتماد در عصر تراکنشهای برخط
تحول دیجیتال، ساختار سنتی نظام بانکی را در هم شکسته و پارادایمهای جدیدی را در عرصه خدمات مالی حاکم کرده است. بانکداری دیجیتال با اهرمهایی نظیر افزایش سرعت تراکنش، سهولت دسترسی و کاهش چشمگیر هزینههای عملیاتی، نبض رقابت در بازارهای مالی را در دست گرفته است. با این حال، مدیرعامل بانک اقتصادنوین معتقد است که اتکای فزاینده به دادهها، پاشنه آشیل این تحول محسوب میشود. در این اکوسیستم، «اعتماد مشتریان» ارزشمندترین دارایی نامشهود بانکهاست که اکنون بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدیدهای سایبری قرار دارد. افزایش تصاعدی حملات فیشینگ، نفوذ به لایههای امنیتی سامانهها، سرقت هویت و سوءاستفاده از دادههای مالی، گواهی بر پیچیدگی روزافزون روشهای مجرمان سایبری است. در چنین فضایی، مقوله امنیت از یک موضوع صرفاً فنی خارج شده و به یک مسئله حیاتی در مدیریت ریسک، پایداری مالی و ارزشگذاری برند تبدیل شده است.
چالشهای امنیتی در زنجیره همکاری با فینتکها
توسعه خدمات نوآورانه بانکی، پیوند ناگسستنی با شرکتهای فینتک و بازیگران ثالث ایجاد کرده است که خود منشأ سطح جدیدی از ریسکهای امنیتی محسوب میشود. بررسی تجربه جهانی نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از نشت و افشای اطلاعات حساس بانکی، نه در هسته مرکزی بانکها، بلکه در بستر همکاری با این شرکای تجاری رخ میدهد. این رخدادها فراتر از زیانهای مالی مستقیم، ضربات جبرانناپذیری به اعتماد عمومی وارد میکنند. از این رو، مدیریت دقیق زنجیره تأمین دیجیتال و ارزیابی مستمر و سختگیرانه ریسک شرکای فناورانه، به یک الزام گریزناپذیر تبدیل شده است. استقرار چارچوبهای حاکمیت داده در تعامل با فینتکها، تنها راهکار صیانت از اعتبار سیستم بانکی در برابر آسیبپذیریهای شخص ثالث است.
تهدید پنهان بدافزارها و ویپیانهای رایگان
یکی از چالشهای منحصربهفرد اکوسیستم بانکداری دیجیتال در ایران، رواج استفاده از ابزارهای تغییر آیپی و ویپیانهای رایگان و نامعتبر است. محمدرضا حسینزاده هشدار میدهد که این ابزارها اغلب به عنوان حاملهای بدافزار عمل میکنند و بستری را برای ثبت غیرمجاز اطلاعات هویتی و مالی کاربران فراهم میآورند. این نفوذهای خاموش، علاوه بر افزایش ضریب کلاهبرداریهای اینترنتی، موجب بروز اختلالات جدی در عملکرد سامانههای تشخیص هویت و امنیت بانکها میشوند. مقابله با این تهدید بومی، نیازمند راهبردی دو وجهی شامل ارتقای سواد دیجیتال کاربران از طریق آموزش مستمر و سیاستگذاری کلان و یکپارچه در حوزه امنیت سایبری کشور است.
دو لبه تیز فناوری: هوش مصنوعی و بلاکچین
فناوریهای نوظهور نظیر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، تحولی شگرف در مکانیزمهای دفاعی بانکها ایجاد کردهاند. این ابزارها با قابلیت پایش لحظهای تراکنشها و شناسایی الگوهای مشکوک با دقت بالا، به بازوی قدرتمند مدیریت ریسک تبدیل شدهاند. اما اتکای صرف به الگوریتمها بدون در نظر گرفتن کیفیت دادههای ورودی و شفافیت در تصمیمگیری، میتواند ریسکهای جدیدی نظیر سوگیری و نقض حریم خصوصی را رقم بزند. از سوی دیگر، فناوری بلاکچین با ویژگی ذاتی «ثبت غیرمتمرکز و تغییرناپذیر»، افقهای تازهای را برای امنیت دادهها ترسیم کرده است. تکنیکهای رمزنگاری پیشرفته در بلاکچین، امکان پردازش دادههای حساس را بدون افشای آنها فراهم میکند، هرچند بهرهگیری عملیاتی از آن نیازمند تطبیق با زیرساختهای حقوقی و استانداردهای بینالمللی است.
امنیت به مثابه مزیت رقابتی و عامل خلق ارزش
رویکرد نهایی در بانکداری مدرن باید عبور از نگاه هزینهای به مقوله امنیت باشد. بانکداری دیجیتال تنها زمانی به موتور محرک رشد تبدیل میشود که مدیران ارشد، امنیت و حریم خصوصی را نه مانعی برای توسعه، بلکه یک مزیت رقابتی متمایز و عامل خلق ارزش بلندمدت بدانند. مشتریان امروزی، بهویژه گروههای حساس و قدیمیتر، سطح امنیت را به عنوان معیار اصلی انتخاب بانک خود قرار میدهند. شفافیت کامل در سیاستهای دادهای و اطلاعرسانی دقیق درباره سازوکارهای حفاظتی، نقش تعیینکنندهای در جذب و حفظ وفاداری مشتریان دارد. تلفیق هوشمندانه نوآوری فناورانه با مسئولیتپذیری نهادی، مسیر دستیابی به یک اکوسیستم مالی پایدار و ایمن را هموار میسازد.
***
تحلیل دیدگاههای مدیرعامل بانک اقتصادنوین نشان میدهد که در اقتصاد دیجیتال، «اعتماد» به یک متغیر اقتصادی کمیاب و تعیینکننده تبدیل شده است. هزینههای ناشی از نقض امنیت سایبری دیگر تنها محدود به جرایم و غرامتها نیست، بلکه شامل هزینه سنگین «از دست رفتن مشتری» و «کاهش ارزش برند» میشود. سرمایهگذاری در زیرساختهای امنیتی و حریم خصوصی، نوعی سرمایهگذاری مولد است که با کاهش ریسکهای عملیاتی و افزایش چسبندگی مشتریان، بازدهی اقتصادی بلندمدت بانکها را تضمین میکند.