سورنا ستاری، مشاور نوآوری مدیرعامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیجفارس، در رویداد «ایران پتروکم» اعلام کرد که تمامی موانع حقوقی برای همکاری با شرکتهای فناور در این هلدینگ برطرف شده است. وی چالش اصلی اقتصاد کشور را نه در کمبود منابع، بلکه در فقدان «فرهنگ توسعه» و عدم اعتماد مدیران به بخش خصوصی دانست. ستاری با انتقاد از رویکردهای حذفی گذشته، هشدار داد که تضعیف شرکتهای داخلی منجر به مهاجرت نخبگان میشود. او تأکید کرد که توسعه واقعی نیازمند اصلاح تفکر مدیریتی و حمایت از محصولات داخلی است، حتی اگر در مراحل اولیه کیفیت صددرصدی نداشته باشند.
توسعه؛ مفهومی فراتر از سیمان و فولاد
سورنا ستاری در آیین افتتاحیه سومین نمایشگاه و همایش ایران پتروکم، تعریفی بنیادین از مفهوم توسعه ارائه داد. وی با نقد دیدگاههای سنتی اظهار داشت که سالها تصور میکرده توسعه تنها یک پدیده سختافزاری است که با میزان تولید نفت، سیمان یا فولاد سنجیده میشود. اما تجربیات سالهای اخیر او را به این نتیجه رسانده که توسعه ماهیتی کاملاً «نرمافزاری» و فرهنگی دارد. تا زمانی که ایدهها، تفکرات و نگاههای حاکم بر مدیریت اصلاح نشوند، تزریق منابع مالی و ساخت کارخانهها به تنهایی منجر به توسعه پایدار در جامعه نخواهد شد.
روایت عسلویه؛ پیشرفت فیزیکی در برابر ایستایی فرهنگی
مشاور نوآوری هلدینگ خلیجفارس با بازخوانی خاطرات خود از صنعت نفت، به بازدید سال ۱۳۷۳ از منطقه عسلویه اشاره کرد. در آن زمان که وی به عنوان مدیر یک پروژه کوچک و تازه فارغالتحصیل حضور داشت، خبری از تأسیسات عظیم فعلی نبود و تنها فاز یک قرارداد شده بود. او تصریح کرد که امروز اگرچه ۲۴ فاز گازی فعال شده و تحولی عظیم در زیرساختها رخ داده است، اما مشکلات مدیریتی و مقاومتهای فرهنگی همچنان شبیه به همان سالهای ابتدایی باقی مانده است. این موضوع نشان میدهد که رشد سختافزاری بدون رشد فرهنگی، ناقص است.
هزینههای گزاف رویکردهای حذفی و امنیتی
ستاری با یادآوری وقایع دهه ۸۰ شمسی در صنعت نفت، از برخوردهای حذفی با شرکتهای توانمند انتقاد کرد. وی گفت در دورانی که در سازمان بهینهسازی مصرف سوخت بود، عدهای با شعار مبارزه با مافیای نفتی، قصد حذف شرکتهای مشاور بخش خصوصی را داشتند. او تأکید کرد که در آن زمان تعداد شرکتهای مشاوری که توان فنی همکاری و انتقال تکنولوژی از غولهایی مانند توتال را داشتند، به ۵ عدد هم نمیرسید. برخوردهای چکشی و بازداشت مدیران این شرکتها، عملاً به ظرفیت انتقال فناوری کشور لطمه زد، زیرا انتقال فناوری نیازمند طرف داخلی با دانش و درک فنی بالاست.
حمایت از نخبگان؛ تفاوت نگاه ۷۰ درصدی با نگاه حذفی
بخش مهمی از سخنان ستاری به نحوه تعامل با شرکتهای دانشبنیان اختصاص داشت. او با اشاره به وجود حدود ۸۰۰۰ شرکت دانشبنیان که تنها حدود ۵۰ تا ۶۰ مورد آنها ساختار صادراتی پایدار دارند، بر لزوم تغییر نگاه مدیران تأکید کرد. وی گفت نباید با دیدن یک محصول داخلی که ۷۰ درصد کارایی دارد، آن را کنار گذاشت و شرکت را متهم به اتلاف وقت کرد. فرهنگ توسعهیافته میگوید باید از این دستاورد ۷۰ درصدی حمایت کرد تا به کیفیت ۱۰۰ درصد برسد. فشار بر شرکتهای داخلی، نتیجهای جز ناامیدی و مهاجرت نخبگان و استادان دانشگاه ندارد.
هموارسازی مسیر حقوقی در هلدینگ خلیجفارس
ستاری در خصوص اقدامات عملی انجام شده در شرکت صنایع پتروشیمی خلیجفارس خبرهای خوشی اعلام کرد. به گفته وی، امروز تمام بسترهای قانونی برای همکاری با فناوران مهیاست. آییننامههای کمیسیون معاملات اصلاح شده، امکان ترک تشریفات مناقصه فراهم گردیده و قراردادهای «تولید بار اول» به راحتی منعقد میشوند. او تصریح کرد که اکنون دیگر بهانهی قانونی وجود ندارد و گره اصلی کار، تنها در لایه فرهنگی و عدم اعتماد برخی مدیران به توان بخش خصوصی داخلی نهفته است که باید درمان شود.
***
سخنان سورنا ستاری آسیبشناسی دقیقی از چرایی کندی توسعه صنعتی در ایران است. تأکید بر «نرمافزار توسعه» نشان میدهد که سرمایهگذاریهای کلان ارزی در پتروشیمی بدون پیوست فرهنگی و مدیریتی، بهرهوری لازم را نخواهد داشت. نکته کلیدی اقتصادی این سخنرانی، «هزینه فرصت» نادیده گرفتن بخش خصوصی است. وقتی شرکت داخلی حمایت نمیشود، ارزبری پروژهها افزایش مییابد و وابستگی به لایسنسهای خارجی که تعهدی به پشتیبانی ندارند، تداوم مییابد. اصلاح فرهنگ برخورد با دانشبنیانها، نه یک شعار اخلاقی، بلکه یک ضرورت اقتصادی برای حفظ سرمایههای انسانی و جلوگیری از خروج ارز است.