معاون علمی رئیسجمهور در هفتمین جلسه شورای راهبری فناوریهای کوانتومی، از تزریق سرمایه ۴ میلیون دلاری برای تجهیز دو آزمایشگاه پیشرفته تحقیقاتی خبر داد. این نهاد دولتی با هدف دستیابی به مرجعیت علمی، برنامه جامعی برای حمایت از ۱۰۰ دانشجوی نخبه و افزایش تعداد اساتید این حوزه به ۵۰ نفر تدوین کرده است. همچنین زیرساختهای کلیدی نظیر آزمایشگاه ساعت اتمی و پروژه نانوفب در مسیر تکمیل و بهرهبرداری قرار دارند.
سرمایهگذاری ارزی برای تجهیز آزمایشگاههای پیشرفته
حسین افشین، معاون علمی رئیسجمهور، در جریان برگزاری هفتمین جلسه شورای راهبری فناوریهای کوانتومی، جزئیات دقیقی از سرمایهگذاریهای جدید دولت ارائه کرد. این مقام مسئول از اختصاص بودجهای معادل ۴ میلیون دلار برای ارتقای زیرساختهای تحقیقاتی خبر داد. طبق اعلام وی، یکی از مراکز تخصصی با سرمایهگذاری ۱٫۵ میلیون دلار و مرکز دیگر با بودجه ۲٫۵ میلیون دلار به پیشرفتهترین تجهیزات روز دنیا مجهز میشوند. هدف اصلی از این تامین مالی ارزی، ایجاد دسترسی مستقیم پژوهشگران و دانشجویان ایرانی به امکانات استاندارد جهانی در داخل کشور است.
گسترش شبکه دانشگاهی و قطبسازی علمی
معاونت علمی ریاستجمهوری استراتژی جدیدی را برای شبکهسازی میان دانشگاههای کشور در پیش گرفته است. ایران هماکنون دارای ۳ دانشگاه مادر و مرجع در حوزه علوم کوانتوم است. برنامه جدید شامل تجهیز ۴ دانشگاه دیگر برای اتصال به این شبکه اصلی و همکاری نزدیک با مراکز مادر است. علاوه بر این، فرآیند تجهیز ۳ دانشگاه دیگر نیز در حال اجراست تا ظرفیت علمی کشور توزیع شود. شناسایی دقیق دانشگاههای مستعد برای تبدیلشدن به قطبهای تخصصی کوانتوم، از اولویتهای اصلی این شورا محسوب میشود.
تحول در نظام آموزشی و تدوین دروس تخصصی
توسعه منابع انسانی متخصص نیازمند بهروزرسانی سرفصلهای آموزشی است. آمارها نشان میدهد در نیمسال نخست تحصیلی ۱۴۰۴، تعداد ۱۶ عنوان درس تخصصی و پیشرفته مرتبط با علوم و فناوری کوانتومی در ۱۲ دانشگاه معتبر کشور ارائه شده است. معاونت علمی قصد دارد فراخوان دوم برای جذب مدرسین کوانتوم را در دیماه سال جاری منتشر کند. برگزیدگان این فراخوان فعالیت تدریس خود را از مهرماه ۱۴۰۵ آغاز میکنند. همچنین برای دسترسی همگانی به دانش، تمامی دورههای برگزار شده ضبط میشود و در اختیار عموم علاقهمندان قرار میگیرد.
راهاندازی آزمایشگاههای آموزشی تا سال ۱۴۰۵
نیاز به فضای کار عملی در کنار مباحث تئوری، منجر به تصویب پروژههای جدید عمرانی و تجهیزاتی شده است. طبق برنامهریزیهای انجام شده، ۳ آزمایشگاه آموزشی تخصصی در حوزه کوانتوم تا خردادماه ۱۴۰۵ در ۳ دانشگاه مرجع کشور افتتاح میشود. این اقدام گامی مؤثر در جهت تقویت آموزشهای عملی دانشجویان و پر کردن شکاف میان دانش نظری و مهارتهای کاربردی خواهد بود.
بستههای حمایتی مالی برای نخبگان و اساتید
توسعه نیروی انسانی بدون مشوقهای مالی امکانپذیر نیست. دولت با هدف رساندن تعداد اساتید فعال و متخصص این حوزه به ۵۰ نفر تا پایان برنامه هفتم توسعه، طرحهای ویژهای را مصوب کرده است. اعطای بورسیههای تحصیلی در رشتههای نوظهور برای ۱۰۰ نفر از دانشجویان برتر در دستور کار قرار دارد. علاوه بر این، دانشجویان دکتری واجد شرایط در قالب طرحهای «آموزشیار» و «پژوهشیار»، کمکهزینه ماهانه ۲۰ میلیون تومان دریافت میکنند تا دغدغههای معیشتی مانعی برای فعالیتهای پژوهشی آنها نباشد.
توسعه زیرساختهای استراتژیک و ساعت اتمی
پروژههای کلان ملی در حوزه کوانتوم با جدیت دنبال میشود. یکی از مهمترین این پروژهها، توسعه و راهاندازی آزمایشگاه ساعت اتمی است که پیشبینی میشود تا سال آینده نهایی شود. همچنین تامین بودجه برای راهاندازی آزمایشگاه استاندارد ارتباطات کوانتومی در جریان است و مراحل اجرایی آن بهزودی آغاز خواهد شد. پروژه نانوفب نیز فاز نخست خود را با موفقیت طی کرده و وارد فاز اجرایی بعدی شده است.
چشمانداز استقرار کامپیوتر کوانتومی
یکی از اهداف بلندمدت و راهبردی معاونت علمی، دستیابی به فناوری کامپیوتر کوانتومی است. برنامه استقرار و عملیاتیسازی این تکنولوژی در دستور کار قرار دارد. حسین افشین تأکید کرد که موفقیت در این مسیر نیازمند حمایت مداوم ۲ تا ۳ ساله است. تقویت ارتباطات بین آزمایشگاهی و خرید تجهیزات حیاتی مانند دستگاههای کرایوژنیک، از جمله اقدامات ضروری برای شتابدهی به پیشرفتهای این حوزه محسوب میشود.
***
تزریق منابع ارزی ۴ میلیون دلاری به زیرساختهای کوانتومی، نشاندهنده تغییر رویکرد دولت از پژوهشهای صرفاً نظری به سمت توسعه فناوریهای کاربردی و سختافزاری است. تمرکز همزمان بر تجهیز آزمایشگاهها و حمایت مالی مستقیم از دانشجویان دکتری (با ارقام قابلتوجه ۲۰ میلیون تومان ماهانه)، تلاشی برای جلوگیری از خروج نخبگان و حفظ سرمایه انسانی در این رشتههای هایتک (High-Tech) محسوب میشود. ایجاد شبکه دانشگاهی متصل و هدفگذاری برای دستیابی به ۵۰ استاد متخصص، زیربنای لازم برای شکلگیری یک اکوسیستم اقتصاد دانشبنیان در حوزه کوانتوم را فراهم میکند. موفقیت این طرحها در گرو تداوم جریان نقدینگی و ثبات در اجرای برنامههای میانمدت تا سال ۱۴۰۵ خواهد بود.