رئیس کل سازمان امور مالیاتی ضمن سخت توصیف کردن سال جاری برای وصول درآمدها، از دستاوردی بزرگ در هوشمندسازی نظام مالیاتی خبر داد. در این راستا و با استقرار کامل سامانه مؤدیان، 4.5 میلیارد فقره صورتحساب الکترونیکی در سراسر کشور صادر شده است. این تحول دیجیتال با هدف رفع چالشهای نظام سنتی، حذف برخوردهای سلیقهای و ارتقای عدالت مالیاتی صورت گرفته است. این رویکرد جدید همچنین به مقابله موثر با حسابهای جعلی و تسریع در فرآیندهای مالیاتی کشور کمک شایانی کرده است.
جهش شفافیت با صدور 4.5 میلیارد صورتحساب الکترونیک
معاون وزیر اقتصاد با ارائه آماری دقیق از نتایج هوشمندسازی، اعلام کرد که تعداد صورتحسابهای الکترونیکی از 250 میلیون مورد به 4.5 میلیارد فقره رسیده است. از این تعداد، 341 هزار مؤدی صورتحسابهای نوع 1 و 2 را ارسال میکنند که مجموع آن به 1.5 میلیارد فقره میرسد. همچنین، حدود 7 میلیون و 484 هزار نفر نیز صورتحساب نوع 3 را به سازمان ارائه میدهند که شامل بیش از 3 میلیارد فقره میشود. این آمار نشان میدهد که اتکا به صورتحساب کاغذی از 33 درصد در تابستان 1403 به تنها 7.75 درصد در پاییز 1404 کاهش یافته که گویای موفقیت بزرگ این قانون است.
عبور از سختترین سال مالیاتی با همراهی اصناف
سید محمدهادی سبحانیان، رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور، سال 1404 را به دلیل مشکلات پیشآمده، سختترین سال برای وصول مالیات توصیف کرد. با این حال، او تأکید کرد که با اتخاذ تدابیر هوشمندانه و همکاری کامل اصناف، این سال با موفقیت و بدون هیچگونه اعتراضی در بازارها سپری شد. برگزاری جلسات فشرده با اتحادیهها و بازاریان و تمرکز بر گفتوگو، به کاهش تنشها و پیشبرد اهداف با حداقل چانهزنی کمک کرد.
پایان 5 چالش نظام سنتی مالیاتستانی
نظام سنتی مالیاتستانی با 5 چالش اساسی مواجه بود که هوشمندسازی آنها را هدف قرار داده است. این چالشها شامل عدم حسابرسی باکیفیت به دلیل حجم بالای پروندهها و کمبود نیروی انسانی بود. همچنین عدم پیشبینیپذیری اقتصادی به دلیل نقش پررنگ عامل انسانی و برخوردهای سلیقهای وجود داشت. تمرکز بر برخورد پسینی با فرار مالیاتی، سهولت تبانی میان مأموران و مؤدیان و پیچیدگی قوانین از دیگر مشکلات جدی این نظام بودند.
عصر دادهمحوری و اظهارنامههای پیشفرض
در نظام مالیاتی جدید، دادهها نقش محوری ایفا میکنند و سازمان دیگر مؤدی را با یک کاغذ سفید رها نمیکند. اکنون سازمان امور مالیاتی بر اساس اطلاعات دقیق اقتصادی، یک اظهارنامه پیشفرض برای افراد تهیه میکند. این اظهارنامه که کارنامه عملکرد مالی مؤدی است، در بسیاری از موارد مورد تأیید قرار میگیرد. در صورت عدم تأیید توسط مؤدی، حسابرسی به صورت سیستمی انجام شده و تنها در صورت وجود انحراف بااهمیت، ممیزی انسانی وارد عمل خواهد شد.
نتایج ملموس: مقابله با غولهای فرار مالیاتی
یکی از اهداف کلیدی هوشمندسازی، مقابله با حسابها و صورتحسابهای جعلی بوده است. به عنوان نمونه، وحید مظلومین در سال 1397 با استفاده از 219 حساب شخصی دیگران، 170 هزار تراکنش به ارزش 14 هزار میلیارد تومان انجام داده بود. همچنین فردی به نام وحید بهزادی گردشی بالغ بر 3200 میلیارد تومان در حسابهای خود داشت. نظام هوشمند مالیاتی با شناسایی این الگوها، راه را بر چنین فعالیتهای غیرقانونی میبندد.
کاهش زمان استرداد و رشد ابراز بدهی مالیاتی
محمد برزگری، معاون سازمان امور مالیاتی، به دیگر دستاوردهای این تحول اشاره کرد. کاهش قابل توجه زمان استرداد اعتبار مالیاتی به فعالان اقتصادی به کمتر از 2 ماه، یکی از این نتایج مثبت است. علاوه بر این، رشد مانده بدهکاری مالیات بر ارزش افزوده ابرازی مؤدیان از 3 درصد در سال 1402 به 22 درصد در سال 1403 رسیده است. این آمار نشان میدهد شفافیت سامانه مؤدیان، ابراز بدهی را به شکل چشمگیری افزایش داده است.
شناسایی لحظهای تعارضها در اظهارنامهها
سیستم جدید به صورت لحظهای تعارضها در اظهارنامهها را شناسایی و به مؤدیان اطلاع میدهد. به عنوان مثال، موردی شناسایی شد که یک شرکت 12 هزار و 600 میلیارد تومان خرید گاز (معادل 15 درصد) را ثبت کرده بود، اما شرکت فروشنده این معامله را در اظهارنامه خود افشا نکرده بود. این شفافیت شرکتها را ملزم به اصلاح فوری اطلاعات خود میکند و جلوی عدم تطابقها را میگیرد.
***
صدور 4.5 میلیارد صورتحساب الکترونیکی، صرفاً یک دستاورد آماری نیست، بلکه نشانگر یک تغییر پارادایم بنیادین در نظام مالیاتی ایران است. گذار از یک سیستم سنتی و مبتنی بر فرد به یک ساختار هوشمند و دادهمحور، مهمترین گام در جهت شفافسازی فعالیتهای اقتصادی محسوب میشود. این تحول دیجیتال، توانایی دولت در نظارت دقیق بر جریانهای مالی را به شدت افزایش میدهد. در نتیجه، با کاهش چشمگیر فرار مالیاتی و حذف خطاهای انسانی و برخوردهای سلیقهای، یک محیط کسبوکار قابل پیشبینیتر فراهم میآید. این امر نه تنها به تحقق درآمدهای پایدار برای بودجه کشور بدون اتکا به منابع تورمزا کمک میکند، بلکه اعتماد میان فعالان اقتصادی و نظام مالیاتی را نیز تقویت خواهد کرد.