وزیر راه و شهرسازی ایران در باکو بر عزم راسخ تهران و آذربایجان برای توسعه همکاریهای راهبردی حملونقلی تأکید کرد. در هفدهمین کمیسیون مشترک اقتصادی، طرفین ضمن تأکید بر جایگزینناپذیر بودن کریدور ارس، برنامههای خود را برای افزایش ظرفیت پایانههای مرزی و تسریع در پروژههای عمرانی اعلام کردند. با هدفگذاری تکمیل خطآهن حیاتی رشت-آستارا تا سال ۲۰۳۰ و تنظیم نقشه راه ترانزیت ۱۵ میلیون تنی کالا با مشارکت روسیه، دو کشور گام بلندی برای تثبیت جایگاه منطقهای خود برمیدارند.
تأکید بر اراده سیاسی برای ارتقای همکاریهای راهبردی
در جریان سفر به باکو برای شرکت در هفدهمین کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان، وزیر راه و شهرسازی ایران بر اراده قاطع سران دو کشور برای گسترش تعاملات تأکید کرد. وی اشاره نمود که تأکیدات رؤسای جمهور، مسعود پزشکیان و الهام علیاف، بر ارتقای سطح همکاریها متمرکز است. استمرار در برگزاری کمیسیونهای مشترک و دیدارهای متعدد دوجانبه و سهجانبه با حضور روسیه، نشاندهنده نبود موانع ارتباطی و وجود تعامل مستمر میان تهران و باکو است. این روابط بر پایه ریشههای عمیق فرهنگی، دینی و تاریخی استوار بوده و دولت طی یک سال و نیم گذشته سیاست تقویت آن را دنبال کرده است.
کریدور ارس؛ مسیری فعال و در حال توسعه
وزیر راه و شهرسازی با اشاره به اتصالات مرزی متعدد، کریدور ارس را یک مسیر فعال و غیرقابل جایگزین توصیف کرد. پایانههای مرزی مشترکی مانند بیلهسوار، جلفا، پلدشت و پایانه جادهای و ریلی آستارا، به همراه پل کلاله-آقبند، زیرساختهای این ارتباط گسترده را تشکیل میدهند. او تأکید کرد که آذربایجان از جمله کشورهایی است که بیشترین سطح ارتباطات مرزی را با ایران دارد. هر دو طرف با آگاهی از موقعیت راهبردی این کریدور در امتداد رود ارس، به طور جدی در حال افزایش ظرفیتهای خود هستند.
آمار تبادلات تجاری و چشمانداز افزایش ترانزیت
حجم تبادلات تجاری میان ایران و آذربایجان در ۲ سال گذشته حدود ۶۵۰ میلیون دلار اعلام شده است. در حوزه ترانزیت نیز سالانه حدود ۱۵۰ هزار کامیون ایرانی در خاک آذربایجان و تقریباً ۵۰ هزار کامیون آذربایجانی در قلمرو ایران تردد میکنند. با این حال، تأکید شد که این ارقام با ظرفیتهای واقعی دو کشور تناسب ندارد و باید به شکل چشمگیری افزایش یابد. در همین راستا، مسیر جادهای جلفا تا کلاله-آقبند در خاک ایران با عملیات تعریض، احداث بخشهای جدید و بازگشایی تونلها در حال بهینهسازی برای تسهیل ترانزیت است. طرف آذری نیز متعهد شده اقدامات خود را طی ۱ تا ۲ ماه آینده به اتمام برساند.
تکمیل حلقه مفقوده کریدور شمال-جنوب تا سال ۲۰۳۰
پروژه راهآهن رشت-آستارا به عنوان حلقه مفقوده کریدور شمال-جنوب، یکی از محورهای کلیدی مذاکرات بود. این خط ریلی به طول تقریبی ۱۶۰ کیلومتر با همکاری روسیه تکمیل خواهد شد. بر اساس توافق، جمهوری اسلامی ایران مسئولیت تملک اراضی را بر عهده دارد و ساخت و احداث خط آهن با استفاده از وام پرداختی توسط روسیه انجام میشود. تاکنون بیش از ۱۲۰ کیلومتر از این مسیر تملک شده و پیشبینی میشود کل مسیر ظرف یک ماه آینده به طور کامل تملک گردد. هدفگذاری نهایی برای اتمام این پروژه ریلی استراتژیک، سال ۲۰۳۰ تعیین شده است.
نقشه راه ترانزیت ۱۵ میلیون تنی با مشارکت روسیه
در نشست سهجانبهای که به ابتکار آذربایجان میان ایران، آذربایجان و روسیه در باکو برگزار شد، توافق مهمی برای برنامهریزی ترانزیت منطقهای حاصل شد. مقرر گردید نقشه راه مشترک برای هدفگذاری ترانزیت ۱۵ میلیون تن کالا میان سه کشور در آینده نزدیک تنظیم و نهایی شود. این توافق نشاندهنده ابعاد منطقهای و فرادوجانبه همکاریهای حملونقلی است. انتظار میرود اقدامات اجرایی طرف روس برای ساخت خط آهن رشت-آستارا نیز ظرف ۲ ماه آینده آغاز شود.
اتصال ریلی آذربایجان به نخجوان از مسیر ایران
یکی از موضوعات مهم مورد تأکید در دیدار با رئیسجمهور آذربایجان، تفاهم بر سر تنظیم سازوکار مالی و فنی احداث راهآهن در خاک ایران بود. این پروژه خط ریلی، جمهوری آذربایجان را از طریق خاک ایران به نخجوان متصل خواهد کرد. این توافق، کریدور ارس را در دو حوزه جادهای و ریلی بیش از پیش فعال میکند و بر پایه تفاهم دو کشور دوست و همسایه استوار است.
***
تفاهمات اخیر میان ایران و آذربایجان، فصلی نوین در دیپلماسی حملونقل منطقه را رقم میزند و صرفاً به توسعه زیرساختها محدود نمیشود. تأکید بر “غیرقابل جایگزین بودن کریدور ارس” یک پیام راهبردی برای رقبای منطقهای است و جایگاه ایران را به عنوان یک مسیر تاریخی و امن تثبیت میکند. هدفگذاری مشخص برای تکمیل راهآهن رشت-آستارا تا سال ۲۰۳۰ و تدوین نقشه راه ترانزیت ۱۵ میلیون تنی با روسیه، یک چشمانداز روشن و قابل سرمایهگذاری برای آینده کریدور شمال-جنوب ترسیم میکند. این اقدامات هماهنگ، ضمن افزایش قابل توجه درآمدهای ترانزیتی، وابستگی متقابل اقتصادی و امنیت منطقهای را به شکل معناداری تقویت خواهد کرد.