چهارمین کنفرانس تخصصی اکتشاف ذخایر معدنی با محوریت لزوم تغییر ریل از اکتشافات سنتی به سمت فناوریهای نوین برگزار شد. اردشیر سعدمحمدی، مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات (ومعادن)، در این همایش بر کاهش جهانی کشف معادن بزرگ و رشد هزینههای معدنکاری تاکید کرد. بر اساس آمارهای ارائه شده، میانگین زمان کشف تا تولید مس به ۱۷ سال رسیده است. در این راستا، بهرهگیری از پهپادها، ژئوفیزیک نسل جدید و هوش مصنوعی راهکار اصلی کاهش زمان و ریسک اکتشاف معرفی شد.
تغییر معادلات جهانی در اکتشافات معدنی
افت کشف معادن بزرگ در سطح جهان فشار تقاضا را برای مواد کلیدی افزایش داده است. کشفهای عمده مس از ۲۵۸ مورد در فاصله سالهای ۱۹۰۰ تا ۲۰۲۰ به تنها ۶ مورد در دوره ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ کاهش یافته است. تقاضای جهانی برای عناصر نادر خاکی، کبالت، نیکل، لیتیم و مس تا سال ۲۰۳۰ رشد چشمگیری تجربه میکند. شرایط فعلی نیازمند رویکرد جدید در حوزه معدنکاری است.
پیچیدگیهای جدید در ذخایر پنهان
ذخایر جدید معدنی عمدتاً عمیقتر، پنهانتر و از نظر زمینشناسی پیچیدهتر شدهاند. کمعیارتر شدن ذخایر در کنار زیرپوشش بودن آنها، هزینههای عملیاتی و سرمایهای را افزایش داده است. نسبت باطلهبرداری مس در سال ۲۰۲۵ به ۱ به ۱.۸ میرسد. همچنین عیار مس از سال ۱۹۹۱ تاکنون حدود ۴۰ درصد کاهش یافته است. زمان کشف تا بهرهبرداری پروژه مس نیز به ۱۷ سال افزایش پیدا کرده است.
فناوریهای نوین راهکار کاهش هزینهها
استفاده از فناوریهای هوشمند سرعت و دقت را در عملیات اکتشاف بالا میبرد. پهپادها نقشه برداری سریع را ممکن میسازند. تصویربرداری فراطیفی و سنجش از دور امکان پردازش دقیقتر را فراهم میکنند. ژئوفیزیک نسل جدید و حفاری هوشمند حجم خطا را کاهش میدهند. اسکن و آنالیز مغزه با فناوریهای نوین در کنار آنالیز آزمایشگاهی کانیشناسی و هوش مصنوعی یکپارچهسازی دادهها را سرعت میبخشند.
طراحی چرخه تصمیم بر اساس دادههای دقیق
فرایند اکتشاف باید دارای مراحل واضح و معیارهای مشخص برای ادامه یا توقف باشد. گام اول شامل تولید هدف و اولویتبندی با خروجی فهرست محدود اهداف است. گام دوم ارزیابی هدف برای تایید پیوستگی واقعی رخنمونها را شامل میشود. گام سوم به حفاری و کشف اختصاص دارد که دادههای واقعی را وارد سیستم میکند. مدل هدفیابی باید با هر گمانه جدید بهروزرسانی شود.
نقش نوآوری در ارتقای بهرهوری اکتشاف
نوآوری ارزش واقعی خود را زمان کاهش عدم قطعیت با هزینه کمتر نشان میدهد. فناوری باید مستقیماً پاسخگوی سوالات زمینشناسی باشد و با شاخصهای عملکردی سنجیده شود. استفاده از ابزارهای هوشمند زمان چرخه تصمیم را کاهش میدهد. این فرایند چگالی دادههای مفید را بالا میبرد و احتمال برخورد به هدف را افزایش میدهد. یادگیری پرتفوی با این روش به شکل قابل توجهی بهبود مییابد.
الگوی کشورهای پیشرو در معدنکاری
کشورهای استرالیا، کانادا و برزیل مدلهای موفقی در هوشمندسازی اکتشاف ارائه کردهاند. این کشورها از فناوریهای نوین برای یکپارچهسازی دادههای چندمنبعی استفاده میکنند. تمرکز بر زمینشناسی، ژئوفیزیک و سنجش از دور هوشمند در اولویت برنامههای آنها قرار دارد. دسترسی به دادههای روز دنیا و تغییر نظام آموزشی متناسب با نیازهای جدید، ارکان اصلی موفقیت این کشورها است.
***
آمارها و تحلیلهای ارائه شده در کنفرانس تخصصی اکتشاف ذخایر معدنی نشان میدهد که معدنکاری سنتی دیگر پاسخگوی تقاضای بازار و هزینههای بالای استخراج نیست. شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات با درک درست از افت ۴۰ درصدی عیار مس و طولانی شدن زمان اکتشاف، بر پیادهسازی فناوریهای نوین تاکید دارد. استفاده از هوش مصنوعی، پهپادها و ژئوفیزیک جدید، ضرورت حیاتی برای حفظ رقابتپذیری در بازار انرژی و معادن است. جذب سرمایه و هدایت بخش معدن به سمت ابزارهای نوین، جایگاه اقتصادی این صنعت را در سالهای آینده تضمین میکند.
