در مواجهه با بحران آب تهران، شرکت پالایش نفت تهران با بهرهبرداری از واحد پیشرفته بازیافت آب با ظرفیت 11400 مترمکعب در شبانهروز، نقشی کلیدی در مدیریت پایدار منابع ایفا میکند. این واحد با فرآیند سه مرحلهای فیزیکی، فیزیکی-شیمیایی و بیولوژیکی، پسابهای صنعتی را تا سطح استانداردهای زیستمحیطی تصفیه میکند. به گفته علیرضا بذار، رئیس اداره بازیافت آب، این اقدام نه تنها مصرف آب خام را به شدت کاهش داده، بلکه با تأمین آب برای مصارف حیاتی مانند سیستمهای آتشنشانی و برجهای خنککننده، تداوم تولید را نیز تضمین کرده است.
مقدمه: مدیریت بحران آب در قلب صنعت
بحران آب به یکی از چالشهای اساسی کشور، به خصوص در کلانشهر تهران تبدیل شده است. در این شرایط، صنایع بزرگ نقشی حیاتی در مدیریت بهینه مصرف منابع آبی دارند. شرکت پالایش نفت تهران با توسعه و بهرهبرداری از واحدهای پیشرفته بازیافت آب، گامهای مؤثری برداشته است. این اقدامات در راستای کاهش مصرف منابع آب خام و حفظ محیط زیست انجام میشود. این واحدها به پایداری تولید در این مجموعه صنعتی استراتژیک کمک شایانی کردهاند.
فرآیند سه مرحلهای تصفیه پیشرفته پساب
واحد بازیافت آب پالایشگاه تهران ظرفیت پردازش روزانه 11400 مترمکعب پساب را دارد. علیرضا بذار، رئیس این اداره، توضیح میدهد که این فرآیند در سه بخش اصلی انجام میشود. در بخش فیزیکی، پسابهای صنعتی وارد حوضچههای API Separator میشوند. در این مرحله، مواد نفتی، آب و لجنهای نفتی بر اساس اختلاف دانسیته از یکدیگر جدا میشوند. سپس، در بخش فیزیکی-شیمیایی، جداسازی تکمیلی مواد معلق نفتی با غلظت بالای 25 ppm صورت میگیرد. این عملیات شامل یکنواختسازی، کنترل pH و تزریق مواد منعقدکننده است.
تصفیه بیولوژیکی و آمادهسازی نهایی آب
در مرحله نهایی، یعنی بخش بیولوژیکی، ترکیبات آلی با غلظت کمتر از 25 PPM تصفیه میشوند. این کار توسط میکروارگانیسمها و از طریق فرآیند لجن فعال انجام میشود که منجر به اکسید شدن آلایندهها میگردد. پس از جداسازی میکروارگانیسمها، عملیات گندزدایی با تزریق گاز کلر انجام میشود. آب سپس از فیلترهای آنتراسیت و کربن اکتیو عبور میکند. آب تصفیهشده نهایی برای مصارف مهمی مانند سیستمهای آتشنشانی و آبیاری فضای سبز استفاده میشود.
ارزیابی عملکرد و انطباق با استانداردهای زیستمحیطی
عملکرد واحد بازیافت آب در یک سال اخیر به شکل چشمگیری بهبود یافته است. این موفقیت نتیجه راهبری دقیق فرآیند توسط کارکنان متخصص و پایش مستمر دادههای آزمایشگاهی است. همچنین، آنالایزرهای برخط نصبشده در خروجی واحد، اطلاعات را به صورت مستمر به سازمان محیط زیست استان تهران ارسال میکنند. به همین دلیل، عملکرد این واحد در سطحی فراتر از استانداردهای زیستمحیطی ارزیابی میشود.
ایمنی، اولویت جداییناپذیر فرآیندها
در حوزه ایمنی، تعامل مستمری با واحد ایمنی پالایشگاه وجود دارد. برگزاری جلسات TBM و انجام ارزیابیهای دقیق ریسک از اقدامات کلیدی است. اجرای توصیههای کارشناسان ایمنی منجر به شکلگیری یک فرهنگ ایمنی منسجم شده است. رعایت اصول ایمنی به بخشی جداییناپذیر از فعالیتهای روزمره کارکنان این واحد تبدیل شده است. این موضوع ضامن عملکرد پایدار و بدون حادثه این بخش حیاتی است.
پروژههای توسعهای و نقش کلیدی در آینده منابع آبی
در سالهای گذشته پروژههای مهمی در این واحد اجرا شده است. احداث حوضچه Surge Basin ظرفیت واحد را افزایش داده است. جابجایی و راهاندازی ایستگاه گاز جدید نیز از دیگر اقدامات توسعهای بوده است. این واحد در طرح بزرگ انتقال و تصفیه پساب شهری نیز نقشی کلیدی ایفا خواهد کرد. کارکنان این واحد با راهبری خط اضطراری واحد RO، آب مورد نیاز برجهای خنککننده را تأمین میکنند. این امر نقش مهمی در تداوم تولید پالایشگاه دارد.
توسعه دانش فنی و توانمندسازی نیروی انسانی
نگاه مثبتی به توسعه دانش و مهارت کارکنان در این واحد وجود دارد. برگزاری جلسات تبادل تجربه، دانش را بین نیروهای باتجربه و جوانتر منتقل میکند. واگذاری مسئولیتهای اجرایی به کارکنان کمتجربه در کنار افراد خبره، به ارتقاء سطح تخصصی مجموعه کمک میکند. این رویکرد، آینده مدیریتی و فنی واحد را تضمین مینماید.
***
واحد بازیافت آب پالایشگاه تهران فراتر از یک واحد عملیاتی، یک رکن استراتژیک برای پایداری کسبوکار و مسئولیتپذیری زیستمحیطی است. این مجموعه با تبدیل پساب صنعتی به یک منبع آبی قابل اتکا، نه تنها وابستگی خود به منابع آب شهری را کاهش داده، بلکه در شرایط بحرانی، امنیت تولید را نیز تضمین میکند. عملکرد فراتر از استانداردهای زیستمحیطی و سرمایهگذاری در دانش فنی کارکنان، نشاندهنده بلوغ سازمانی و نگاه بلندمدت این شرکت به مقوله توسعه پایدار است. این رویکرد میتواند به عنوان یک الگوی موفق برای سایر صنایع بزرگ کشور در مدیریت چالشهای آبی و زیستمحیطی مورد توجه قرار گیرد.