در پی تشدید درگیریهای نظامی در خاورمیانه، قیمت نفت خام برنت با عبور از مرز ۱۲۲ دلار به بالاترین سطح خود در ۴ سال اخیر رسید. این جهش قیمت ناشی از اختلال در عرضه نفت از طریق تنگه هرمز پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران است که نگرانیها از یک بحران عرضه بلندمدت را افزایش داده است. نفت شاخص WTI آمریکا نیز با افزایش ۷ درصدی به ۱۰۸ دلار رسید و تحلیلگران نگران تأثیر این بحران بر رشد اقتصادی جهان و افزایش تورم و رکود هستند.
جهش بیسابقه قیمت نفت در پی تنشهای نظامی
نگرانی از تشدید درگیریهای نظامی در منطقه غرب آسیا، بازار جهانی انرژی را با شوک شدیدی مواجه کرده است. قیمت نفت خام شاخص برنت دریای شمال روز پنجشنبه با ثبت رکوردی جدید، به بالاترین حد خود در چهار سال گذشته صعود کرد. این افزایش قیمت مستقیماً به نگرانی بازار از اختلال بلندمدت در عرضه نفت از خاورمیانه مربوط میشود، موضوعی که میتواند رشد اقتصادی جهان را به شدت تحت تأثیر قرار دهد و خطر رکود را افزایش دهد.
آمار و ارقام کلیدی بازار نفت
تا ساعت ۶ و ۵۹ دقیقه روز پنجشنبه به وقت گرینویچ، قیمت نفت برنت با ۴ دلار و ۲۸ سنت افزایش، معادل ۳.۶۳ درصد، به ۱۲۲ دلار و ۳۱ سنت برای هر بشکه رسید. این در حالی است که در ساعات اولیه معاملات، این شاخص تا رقم ۱۲۶ دلار و ۴۱ سنت نیز صعود کرده بود که از تاریخ ۹ مارس ۲۰۲۲ (۱۸ اسفند ۱۴۰۰) بیسابقه بوده است. همچنین، نفت خام شاخص دابلیوتیآی آمریکا با افزایشی ۱.۳۷ درصدی، معادل یک دلار و ۴۶ سنت، به قیمت ۱۰۸ دلار و ۳۴ سنت به ازای هر بشکه معامله شد.
اختلال در تنگه هرمز؛ شاهرگ انرژی جهان در خطر
عامل اصلی این بحران، حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در تاریخ ۲۸ فوریه (نهم اسفند ۱۴۰۴) است. از آن زمان، جریان عرضه نفت خام و گاز طبیعی مایعشده (الانجی) از طریق تنگه هرمز، که یک گذرگاه راهبردی برای تامین انرژی جهان محسوب میشود، با اختلال جدی مواجه شده است. به گفته تحلیلگران، این وضعیت بزرگترین اختلال انرژی در جهان را ایجاد کرده و مذاکرات برای حل و فصل آن تاکنون هیچ نتیجهای در بر نداشته است.
بازار در انتظار تصمیم اوپک پلاس پس از خروج امارات
در میانه این بحران، تحولات در ائتلاف اوپک پلاس نیز بر عدم قطعیت بازار افزوده است. امارات متحده عربی در تاریخ یکم ماه مه از اوپک و ائتلاف اوپک پلاس خارج شد. اگرچه این خروج به امارات اجازه میدهد تولید خود را افزایش دهد، اما تحلیلگران معتقدند با توجه به اختلالات گسترده در منطقه، این اقدام تأثیر معناداری بر بازار در سال جاری نخواهد داشت. قرار است هشت عضو اوپک پلاس در نشست روز یکشنبه (۱۳ اردیبهشت) درباره لغو کاهش عرضه داوطلبانه خود تصمیمگیری کنند.
تخریب تقاضا؛ تنها راه مهار قیمتهای افسارگسیخته؟
با توجه به محدودیت شدید در سمت عرضه، تحلیلگران اکنون «تخریب تقاضا» را محتملترین راهکار برای ایجاد تعادل در بازار میدانند. موسسه مالی آیانجی (ING) پیشبینی میکند که به دلیل قیمتهای بسیار بالا، مصرفکنندگان ناچار به کاهش مصرف فرآوردههای نفتی خواهند شد که این امر میتواند منجر به از دست رفتن روزانه حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه تقاضا در بازار شود. با این حال، تحلیلگران این موسسه تاکید میکنند که این میزان کاهش نیز برای پر کردن شکاف عظیم عرضه که بازار اکنون با آن روبروست، کافی نخواهد بود.
***
افزایش قیمت نفت برنت به بالای ۱۲۲ دلار، صرفاً یک نوسان بازار نیست، بلکه بازتاب مستقیم ریسک ژئوپلیتیکی ناشی از درگیریهای نظامی در خاورمیانه است. عامل اصلی این بحران، اختلال در عرضه از طریق تنگه هرمز است که آسیبپذیری شدید امنیت انرژی جهان را به نمایش میگذارد. در حال حاضر، بازار میان یک شوک عرضه شدید و چشمانداز تخریب تقاضا به دلیل قیمتهای بالا و خطر رکود اقتصادی گرفتار شده است. خروج امارات از اوپک پلاس نیز لایهای از عدم قطعیت را به مدیریت آینده عرضه اضافه میکند، هرچند تأثیر آن در کوتاهمدت تحتالشعاع بحران فعلی قرار دارد. این وضعیت نشاندهنده شکنندگی عمیق بازارهای جهانی انرژی در برابر تنشهای منطقهای است.
