علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، از آمادگی کامل زیرساختهای اجرای پزشک خانواده خبر داد و اعلام کرد 5 شبکه منتخب شامل خدابنده، آققلا، بابل، قائمشهر، مرند و قائن از ابتدا آغاز به کار کردهاند و تا شهریور 64 شهر وارد برنامه میشوند. وی از افزایش 36 درصدی ارائه خدمات در ایام جنگ اخیر و جایگزینی 245 مرکز آسیبدیده در کمتر از 48 ساعت خبر داد. رئیسی با اشاره به کاهش موالید از 979 هزار نفر در سال 1403 به 892 هزار نفر در 1404، بر بحران جمعیت و سالمندی تأکید کرد و گفت در برخی استانها مانند گیلان، البرز و مازندران تعداد مرگها از تولدها بیشتر شده است. وی همچنین از راهاندازی 70 مرکز ناباروری، پوشش 90 درصدی بیمه در بخش دولتی و اجرای طرح امنیت غذایی کودکان با بودجه 8 همت خبر داد.
***پزشک خانواده، عملکرد جنگی و زیرساختهای درمانی
همکاری همه معاونتهای وزارت بهداشت در اجرای پزشک خانواده
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، در نشست خبری با اصحاب رسانه اعلام کرد که برای نخستین بار در تاریخ نظام سلامت کشور، همه بخشهای وزارت بهداشت از جمله معاونتهای درمان، توسعه و آموزش بهصورت هماهنگ و یکپارچه در اجرای برنامه پزشک خانواده مشارکت دارند. وی تأکید کرد که زیرساختهای لازم برای اجرای این برنامه فراهم شده و روند اجرای آن در شهرهای منتخب آغاز شده است. رئیسی افزود که هیچگاه بهاندازه امروز برای اجرای پزشک خانواده آمادگی وجود نداشته و این بار با حمایت مستقیم رئیسجمهور و تصمیمگیری در سطح کلان کشور، برنامه با جدیت پیگیری میشود.
انتخاب 5 شبکه منتخب برای آغاز اجرای پزشک خانواده
معاون بهداشت وزارت بهداشت اعلام کرد که در مرحله نخست، پنج شبکه شامل خدابنده در استان زنجان، آققلا در گلستان، بابل، قائمشهر، مرند و قائن در خراسان جنوبی بهعنوان شبکههای منتخب انتخاب شدهاند و اجرای برنامه در این مناطق آغاز شده است. رئیسی توضیح داد که از اول تیرماه 20 شهر دیگر وارد اجرای برنامه میشوند و از اول مرداد نیز 20 شهر دیگر اضافه خواهند شد. همچنین از ابتدای شهریور 19 شهر دیگر به برنامه ملحق میشوند و در مجموع، تعداد شهرهای مجری به 64 خواهد رسید که معادل تعداد دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی کشور است. وی افزود که انتظار این است که از ابتدای مهرماه، هر دانشگاه یا دانشکده علوم پزشکی حداقل یک منطقه منتخب برای اجرای برنامه پزشک خانواده داشته باشد تا امکان گزارشگیری و ارزیابی اجرای برنامه فراهم شود.
آسیبشناسی تجربههای گذشته و رفع نواقص ساختاری
رئیسی با اشاره به آسیبشناسی اجرای برنامه پزشک خانواده در سالهای گذشته گفت که یکی از مشکلات اساسی، اجرای ناقص برنامه در سطوح تخصصی و بیمارستانی بود. وی توضیح داد که همواره سطح یک اجرا میشد، اما سطح دو، سه و چهار دچار مشکل بود. مسئله دوم نیز برداشت نادرست از مفهوم شبکه بهداشت و درمان بود. معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد که شبکه بهداشت و درمان تنها به روستا یا پزشک عمومی محدود نمیشود، بلکه شبکه سلامت یعنی مجموعه سطح یک تا چهار. سطح یک شامل تیم پزشک خانواده در شهر و روستا شامل پزشک عمومی، مراقب سلامت، ماما، کارشناس تغذیه و بهداشت روان است. سطح دو، کلینیکهای تخصصی شبکه را شامل میشود، سطح سه بیمارستانها و حتی سطح چهار نیز بیمارستانهای پیشرفته را در برمیگیرد.
تعیین نحوه پرداخت به پزشکان متخصص و خرید خدمت از بخش خصوصی
رئیسی اعلام کرد که برای نخستینبار در کشور، نحوه پرداخت به پزشکان متخصصی که در برنامه پزشک خانواده همکاری میکنند تعیین شده، قراردادها آماده شده، خرید خدمت از بخش خصوصی انجام شده و موضوعاتی مانند تأمین نیروی انسانی، قرارداد با بیمهها و نحوه ارتباط با شبکهها مشخص شده است. وی افزود که اجرای پزشک خانواده صرفاً وظیفه وزارت بهداشت نیست و نیازمند تصمیمگیری در سطح کلان کشور است. معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه یکی از دلایل شکستهای گذشته این بود که اجرای پزشک خانواده صرفاً وظیفه وزارت بهداشت تلقی میشد، اظهار کرد که اکنون شخص رئیسجمهور پیگیر اجرای برنامه است و پیش از جنگ 12 روزه، جلسات متعددی درباره پزشک خانواده برگزار شد و پس از جنگ نیز این روند ادامه یافت.
مزایای اجرای پزشک خانواده برای مردم: 4 ویزیت رایگان و بستری بدون هزینه
معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره مزایای اجرای برنامه برای مردم اظهار کرد که در سطح یک، چهار ویزیت اول هر فرد در طول سال رایگان خواهد بود. وی توضیح داد که میانگین مراجعه سالانه مردم به سطح یک حدود 2.5 بار است که این عدد به چهار بار افزایش یافته تا امکان پیشگیری و کنترل بیماریهایی مانند فشارخون و دیابت بیشتر شود. رئیسی همچنین اعلام کرد که بستری افرادی که از طریق نظام ارجاع به بیمارستانهای دولتی مراجعه میکنند، رایگان خواهد بود و فرانشیز خدمات در کلینیکهای تخصصی دولتی برای این افراد 15 درصد تعیین شده است.
راهاندازی نوبتدهی الکترونیک و نظام ارجاع هوشمند
رئیسی از راهاندازی نظام نوبتدهی الکترونیک در قالب برنامه پزشک خانواده خبر داد و گفت که سطح یک موظف است در صورت نیاز به ارجاع، بهصورت الکترونیکی برای بیمار در سطح تخصصی نوبت دریافت کند. وی افزود که در سطح دو، ایستگاههای پذیرش ارجاع ایجاد شده تا روند پذیرش بیماران تسهیل شود. معاون بهداشت وزارت بهداشت همچنین از تعریف سیستم بازخورد الکترونیک، ارجاع بین پزشکان و نظام پرداخت مبتنی بر عملکرد در سامانه فناوری اطلاعات برنامه خبر داد.
کاهش سهم پرداختی مردم در دارو و آزمایشها
معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره هزینه دارو و آزمایشها نیز توضیح داد که باوجود افزایش قیمتها، افرادی که از طریق نظام ارجاع مراجعه میکنند، تنها 15 درصد هزینه دارو و آزمایش را پرداخت خواهند کرد و مابقی توسط دولت تأمین میشود. وی افزود افرادی که تمایلی به استفاده از نظام ارجاع ندارند، در ابتدا همچنان تحت پوشش بیمه قرار میگیرند، اما بهتدریج میزان پوشش بیمهای آنان کاهش مییابد و پس از سه ماه بخشی از هزینهها و در ادامه درصد بیشتری از خدمات آزاد محاسبه خواهد شد.
جایگزینی 245 مرکز آسیبدیده در کمتر از 48 ساعت
رئیسی در بخش دیگری از سخنان خود به عملکرد حوزه سلامت در جنگ اخیر اشاره کرد و گفت که 245 مرکز بهداشت و درمان در جریان جنگ آسیب دیدند، اما در کمتر از 48 ساعت مراکز جایگزین برای آنها ایجاد شد. وی افزود که تجربه جنگ 12 روزه موجب شد مراکز درمانی دچار وقفه خدمت نشوند و برخی مراکز حتی بهصورت 24 ساعته فعالیت کردند. معاون بهداشت وزارت بهداشت همچنین از افزایش 36 درصدی ارائه خدمات نسبت به زمان مشابه سال گذشته خبر داد.
توزیع واکسن در 31 استان با ملاحظات پدافندی
رئیسی با اشاره به موضوع واکسیناسیون گفت که کشور دارای چهار انبار اصلی واکسن است، اما در جریان جنگ اخیر، به دلیل مسائل پدافندی، واکسنها در 31 استان توزیع شدند تا امنیت ذخایر واکسن تضمین شود. وی تأکید کرد که باوجود جابهجایی میلیونی جمعیت، خدمات حوزه سلامت از جمله زایمان، مراقبتهای بهداشتی و واکسیناسیون بدون کموکاست انجام شد.
هشدار درباره بحران جمعیت و کاهش شدید موالید
معاون بهداشت وزارت بهداشت در ادامه سخنان خود، بحران جمعیت را یکی از مهمترین چالشهای کشور دانست و اظهار کرد که تعداد تولدها در کشور ابتدا به زیر یک میلیون نفر و سپس به زیر 900 هزار نفر رسیده است. وی اعلام کرد که بر اساس آخرین آمار، تعداد موالید که در سال 1403 حدود 979 هزار و 29 نفر بود، در سال 1404 به حدود 892 هزار و 68 نفر کاهش یافته است.
رئیسی توضیح داد که در حال حاضر سالانه حدود 500 هزار مرگ در کشور ثبت میشود و باوجود حدود 900 هزار تولد، سالانه حدود 400 هزار نفر به جمعیت کشور افزوده میشود. اما با حرکت جمعیت به سمت سالمندی، میزان مرگومیر افزایش مییابد و در مقابل، تعداد تولدها کاهش پیدا میکند تا جایی که ممکن است تعداد مرگها از تولدها بیشتر شود. وی افزود که این وضعیت هماکنون در استانهایی مانند گیلان، البرز و مازندران رخ داده است.
پیشبینی سالمندی یکسوم جمعیت ایران در دهههای آینده
رئیسی با اشاره به روند سالمندی جمعیت گفت که مسئله جمعیت فقط تعداد جمعیت نیست، بلکه جوانی جمعیت و جمعیت فعال نیز اهمیت دارد. وی هشدار داد که بر اساس پیشبینیها، در دو تا سه دهه آینده، از هر سه ایرانی یک نفر سالمند خواهد بود که این مسئله خطر بزرگی برای کشور محسوب میشود. معاون بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد که شاخص باروری کلی اگر بهازای هر زوج 2.5 باشد، جمعیت افزایش مییابد و اگر 2.1 باشد، جمعیت در وضعیت جایگزینی ثابت میماند، اما پایینتر از آن به معنای کاهش جمعیت است.
*** امنیت غذایی، ناباروری، سلامت روان و هشدارهای بهداشتی
جمعیت؛ مسئلهای فراتر از حوزه پزشکی
علیرضا رئیسی با تأکید بر اینکه بحران جمعیت تنها یک موضوع درمانی یا پزشکی نیست، گفت که همه دستگاهها و نهادها از اقتصاد گرفته تا حوزههای اجتماعی، فرهنگی و پزشکی باید در این زمینه مسئولیت بپذیرند. وی افزود که نباید مسئله جمعیت را صرفاً پزشکیسازی کرد، زیرا حل این بحران نیازمند همکاری همه بخشها و سیاستگذاری هماهنگ ملی است.
بستههای حمایتی دولت برای مادران و کودکان
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به اقدامات دولت در حوزه امنیت غذایی اظهار کرد که دولت در زمینه تأمین آب، برق و مواد غذایی عملکرد قابلتوجهی داشته و هماهنگی در تأمین و توزیع کالاها و خدمات، نیازمند همکاری گسترده دستگاههای مختلف بوده است. وی افزود که در حوزه سلامت نیز بستههای حمایتی برای مادران و کودکان، بهویژه در مناطق محروم، طراحی و در قالب بستههای خدمتی وزارت بهداشت ارائه شده است.
اجرای «کارت امید مادر» با شارژ ماهانه 2 میلیون تومان
رئیسی از اجرای طرح «کارت امید مادر» خبر داد و گفت که این کارت ماهانه به مبلغ 2 میلیون تومان برای مادران شارژ میشود تا صرف مایحتاج کودک شود. وی همچنین به ادامه اجرای طرح کالابرگ و طرح «یسنا» اشاره کرد و افزود که در این طرحها نیز سبدهای مواد غذایی برای خانوادهها پیشبینی شده است.
بودجه 8 همتی برای امنیت غذایی کودکان
معاون بهداشت وزارت بهداشت اعلام کرد که تعداد زیادی از کودکانی که دچار سوءتغذیه شناسایی شدهاند، تحت پوشش طرح امنیت غذایی کودکان قرار گرفتهاند و از امسال نیز گروههای بیشتری به این طرح افزوده میشوند. وی تصریح کرد که این طرح با بودجهای حدود 8 همت در حال اجراست و دولت در حال بررسی افزایش منابع آن است.
پیمایش ملی تغذیه و امنیت غذایی در کشور
رئیسی از اجرای یک پیمایش ملی در حوزه تغذیه و امنیت غذایی کودکان و بزرگسالان در سال جاری خبر داد و گفت که نتایج این پیمایش بهعنوان نقشه راه برای توزیع کالا و تخصیص منابع استفاده خواهد شد. وی تأکید کرد که وزارت بهداشت تلاش میکند بازنگریهای کارشناسی لازم را در این طرحها انجام دهد تا منابع بهصورت هدفمند در اختیار خانوادهها قرار گیرد.
هدفگذاری برای کاهش شاخص پوسیدگی دندان
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به شاخصهای برنامه پیشرفت کشور در حوزه سلامت گفت که یکی از شاخصهای مهم برنامه، کاهش شاخص DMFT از 2.14 به 1.4 است. وی توضیح داد که این شاخص به معنای پوسیدگی، کشیدگی و ترمیم دندان است و افزایش آن نشاندهنده آسیب در سلامت دهان و دندان است.
خدمات رایگان دندانپزشکی برای کودکان و مادران
رئیسی با اشاره به افزایش هزینههای دندانپزشکی تأکید کرد که راه اصلی، حرکت به سمت پیشگیری است. وی گفت که خدمات رایگان دندانپزشکی برای افراد زیر 14 سال و مادران باردار و شیرده در مناطق روستایی ارائه میشود. معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود که بخشی از خدمات حوزه بهداشت شامل جرمگیری و دیگر خدمات پیشگیرانه است و اقدامات انجامشده موجب کاهش حدود 35 درصدی برخی مشکلات شده است.
فعالیت 70 مرکز ناباروری در کشور
رئیسی درباره موضوع ناباروری نیز اعلام کرد که در حال حاضر حدود 3 تا 5 میلیون زوج نابارور در کشور وجود دارد و تاکنون 70 مرکز ناباروری راهاندازی شده است. وی افزود که در تمام مراکز استانها، مراکز درمان ناباروری فعال شده و بخش دولتی، خصوصی و بیمهها در این زمینه همکاری میکنند.
پوشش 90 درصدی بیمه برای درمان ناباروری
معاون بهداشت وزارت بهداشت تصریح کرد که 90 درصد هزینه خدمات ناباروری در مراکز دولتی توسط بیمهها پوشش داده میشود و در بخش خصوصی نیز حدود 70 درصد هزینهها تحت پوشش بیمه قرار دارد. وی درعینحال تأکید کرد که درمان ناباروری بهتنهایی نمیتواند بحران جمعیت را حل کند، زیرا حتی در بهترین شرایط، سهم این درمانها در افزایش موالید محدود خواهد بود.
روایت کادر درمان از روزهای جنگ
رئیسی در بخش دیگری از سخنان خود به تجربه حضور در مناطق جنگی اشاره کرد و از مادری در شهرستان سمیرم نام برد که پس از 8 سال و با استفاده از IVF باردار شده بود، اما باوجود بارداری 7 ماهه حاضر نشده بود محل خدمت خود را ترک کند. وی همچنین از حضور کارکنان حوزه سلامت در جزیره خارک خبر داد و گفت که باوجود اصابت بیش از 180 موشک به این جزیره، نیروهای درمانی همچنان در حال خدمترسانی به مادران باردار بودند.
توضیحات وزارت بهداشت درباره هانتاویروس
معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره هانتاویروس توضیح داد که این ویروس دو نوع دارد و نوع جدید آن بیشتر در آمریکای جنوبی مشاهده شده است. وی گفت که انتقال بیماری عمدتاً از طریق فضولات جوندگان، بهویژه موش، به انسان صورت میگیرد و تاکنون هیچ موردی از این بیماری در ایران مشاهده نشده است.
رئیسی افزود که درمان اختصاصی یا واکسن مشخصی برای هانتاویروس وجود ندارد و میزان مرگومیر در برخی انواع آن به 50 درصد میرسد. بااینحال، سازمان جهانی بهداشت احتمال تبدیل این ویروس به پاندمی را بسیار پایین اعلام کرده است.
توسعه مراکز سراج برای سلامت روان
رئیسی با اشاره به فعالیت مراکز سراج در حوزه سلامت روان و اجتماعی گفت که تاکنون حدود 500 هزار نفر مورد ارزیابی قرار گرفتهاند و حدود 10 درصد آنها نیازمند مداخله و ارجاع بودهاند. وی افزود که در حال حاضر 8 مرکز سراج فعال است و 10 مرکز دیگر نیز بهزودی افتتاح خواهد شد.
تأکید وزارت بهداشت بر تولیت سلامت روان
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه سلامت روان نیازمند مدیریت منسجم است، تأکید کرد که تولیت سلامت روان باید در اختیار نظام سلامت و وزارت بهداشت باشد. وی افزود که بسیاری از بیماریها منشأ روانی دارند و بهصورت سایکوسوماتیک بروز میکنند؛ به این معنا که فرد ممکن است درد جسمی داشته باشد، اما ریشه اصلی مشکل در مسائل روحی و روانی باشد.
***
نشست معاون بهداشت وزارت بهداشت تصویری چندلایه از وضعیت نظام سلامت کشور ارائه کرد؛ از یکسو تمرکز دولت بر اجرای فراگیر پزشک خانواده و نظام ارجاع، نشاندهنده حرکت به سمت مدیریت هوشمند هزینهها، کاهش مراجعات غیرضروری و تقویت عدالت درمانی است و از سوی دیگر، هشدارهای مکرر درباره کاهش موالید و روند سالمندی، بیانگر ورود کشور به مرحلهای حساس در حوزه جمعیت است.
در کنار این مسائل، توسعه خدمات ناباروری، حمایت غذایی از کودکان و مادران، گسترش مراکز سلامت روان و مدیریت بحران در شرایط جنگی، نشان میدهد سیاستگذاری سلامت در ایران دیگر صرفاً درمانمحور نیست و به سمت مداخلات اجتماعی، اقتصادی و پیشگیرانه حرکت کرده است.
