پنجاهودومین جلسه شورای دانشگاه اصفهان با حضور مدیرعامل گروه فولاد مبارکه به صحنه ترسیم الگوی ملی همکاری صنعت و دانشگاه تبدیل شد. بابک صفاری، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان، از طراحی «الگوی همکاری صنعت فولاد با دانشگاهها» و راهاندازی دبیرخانه «فولاد هوشمند و پایدار» خبر داد. این مأموریت از شهریور سال گذشته به دانشگاه اصفهان واگذار شده است. صفاری با اشاره به تجربه شرکتهای پوسکو و تاتا استیل، از شناسایی 9 محور راهبردی در سه حوزه «پایداری»، «هوشمندسازی» و «محصولات نوین» سخن گفت. پیشنویس فراخوان برای تأسیس مراکز پژوهشی مشترک با استانداردهای بینالمللی تدوین شده و پیشنهاد راهاندازی آزمایشی یک مرکز در دانشگاه اصفهان مطرح شد. مدل «هاب و اسپوک» بهعنوان ساختار پیشنهادی این همکاری معرفی گردید.
فولاد مبارکه و دانشگاه اصفهان؛ آغاز فصل جدید همکاری راهبردی
پنجاهودومین جلسه شورای دانشگاه اصفهان با حضور مدیرعامل گروه فولاد مبارکه، رئیس، معاونین و روسای دانشکدههای این دانشگاه برگزار شد و به نقطه عطفی در تعریف روابط صنعت و دانشگاه در ایران تبدیل گردید. این نشست که با هدف بررسی پیشرفت طرح «الگوی همکاری صنعت فولاد با دانشگاهها» برگزار شد، نشان داد که فولاد مبارکه بهعنوان بزرگترین تولیدکننده فولاد خاورمیانه، قصد دارد با اتکا به ظرفیتهای دانشگاهی کشور، مسیر توسعه فناوری و نوآوری را در صنعت فولاد هموار کند.
بابک صفاری؛ گزارش از مأموریت شهریور 1403
بابک صفاری، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان، در این جلسه گزارش مفصلی از روند طراحی «الگوی همکاری صنعت فولاد با دانشگاهها» و اقدامات انجامشده برای راهاندازی دبیرخانه «فولاد هوشمند و پایدار» ارائه کرد. او با اشاره به جایگاه صنعت فولاد در اقتصاد کشور اظهار کرد که امیدواریم شرایط بهگونهای پیش برود که همانگونه که شرکت فولاد مبارکه و صنعت فولاد در سالهای گذشته در تارک اقتصاد ایران درخشیدهاند، بار دیگر بتوانند همان نقش راهبردی را ایفا کنند و دانشگاه نیز در این مسیر از هیچ کمکی دریغ نخواهد کرد.
واگذاری مأموریت دبیرخانه «فولاد هوشمند و پایدار» به دانشگاه اصفهان
صفاری با یادآوری مأموریتی که در شهریور سال 1403 از سوی مدیرعامل گروه فولاد مبارکه به دانشگاه اصفهان واگذار شد، توضیح داد که در آن مقطع مأموریتی برای راهاندازی دبیرخانه «فولاد هوشمند و پایدار» به دانشگاه سپرده شد؛ مأموریتی که هدف اصلی آن ایجاد ارتباطی مؤثرتر میان صنعت فولاد و دانشگاههای کشور بود. او تأکید کرد که گزارش ارائهشده حاصل تلاش جمعی از همکاران در صنعت و دانشگاه است و در این مسیر همکارانی از فولاد مبارکه، دانشگاه اصفهان و سایر اعضای کمیته اصلی نقشآفرینی کردند.
چالش سطحیبودن تعاملات صنعت و دانشگاه در ایران
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان با اشاره به پیچیدگی مسیر طیشده برای طراحی این همکاری گفت که یکی از واقعیتهایی که در ابتدای مسیر با آن مواجه شدیم، سطح تعامل میان صنعت و دانشگاه در کشور است. به طور معمول این تعاملات عمیق نیست و اغلب در سطح پروژههای محدود باقی میماند؛ در حالی که برای شکلدهی دانش و توسعه فناوری در مقیاس صنعت فولاد، به سطحی بسیار عمیقتر از همکاری نیاز داریم. به گفته وی، مدلهای رایج تعریف پروژههای پژوهشی اگر با هزینههای بالا تعریف شوند برای پاسخ به نیازهای بنیادین صنعت کافی نیستند.
پرسش اساسی؛ الگوی بهینه همکاری فولاد مبارکه با دانشگاهها چیست؟
صفاری تصریح کرد که از همین رو یک پرسش اساسی در ابتدای مسیر مطرح شد: الگوی بهینه همکاری شرکت فولاد مبارکه با دانشگاههای کشور چگونه باید طراحی شود؟ او تأکید کرد که بخش قابل توجهی از زمان و تلاش تیم مشترک صرف پاسخ به همین پرسش شد و در این راستا تجربه همکاری شرکتهای بزرگ فولادسازی جهان با دانشگاهها مورد مطالعه قرار گرفت. این مطالعات تطبیقی نشان داد که بر اساس نیازهای صنعت، الگوهای همکاری بسیار متنوع هستند و یک مدل ثابت و از پیش تعیینشده وجود ندارد.
تنوع مقیاسها؛ از همکاریهای منطقهای تا بینالمللی
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان با اشاره به نتایج بررسیهای انجامشده اظهار کرد که این همکاریها از نظر مقیاس نیز متفاوتاند و میتوانند در سطوح منطقهای، ملی و حتی بینالمللی شکل بگیرند. در بسیاری از موارد شرکتهای فولادی با دانشگاههایی در کشورهای دیگر همکاری میکنند تا به دانش و فناوری مورد نیاز خود دست یابند. صفاری عنوان کرد که دامنه این همکاریها نیز از حل مسئله و ارائه راهکار آغ
همکاری صنعت و دانشگاه؛ فراتر از تعریف پروژههای کوتاهمدت
صفاری تأکید کرد که در الگوهای موفق جهانی، همکاری صنعت و دانشگاه صرفاً به معنای سفارش یک پروژه پژوهشی نیست، بلکه فرآیندی مشترک برای خلق دانش و توسعه فناوری به شمار میرود. به گفته وی، این همکاریها میتوانند از حل مسائل فنی آغاز شوند و تا توسعه فناوریهای نوین، تولید محصولات جدید و حتی ایجاد کسبوکارهای مشترک مبتنی بر دستاوردهای تحقیقاتی ادامه پیدا کنند. همین موضوع سبب شده است که بسیاری از شرکتهای بزرگ فولادی جهان به سمت ایجاد ساختارهای دائمی و مشترک پژوهشی حرکت کنند.
تجربه پوسکو؛ پیوند دانشگاه و صنعت در مقیاس جهانی
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان در ادامه به تجربه شرکت فولادسازی پوسکو در کره جنوبی اشاره کرد و آن را یکی از موفقترین نمونههای همکاری صنعت و دانشگاه دانست. او توضیح داد که این شرکت در سال 1986 همزمان با توسعه صنعت فولاد، دانشگاه POSTECH را تأسیس کرد؛ دانشگاهی که اکنون در میان مراکز علمی معتبر جهان قرار دارد و بخش مهمی از دانش و فناوری مورد نیاز صنعت فولاد کره جنوبی را تأمین میکند.
صفاری افزود که پوسکو در سالهای اخیر برای توسعه فناوریهای مرتبط با فولاد سبز، همکاریهای خود را با دانشگاههایی در ژاپن، اروپا و دیگر مناطق جهان گسترش داده است. این شرکت همچنین در حوزه تأمین مواد اولیه در استرالیا سرمایهگذاری کرده که نشاندهنده نگاه شبکهای و بینالمللی این مجموعه به توسعه فناوری است.
تاتا استیل؛ سرمایهگذاری مشترک برای فناوریهای نوین
وی در ادامه نمونه دیگری از همکاریهای موفق جهانی را به شرکت تاتا استیل اختصاص داد و گفت که این شرکت نیز در سالهای اخیر با دانشگاههای مختلف، بهویژه در انگلستان، وارد سرمایهگذاری مشترک شده است. به گفته صفاری، تاتا استیل در یکی از این پروژهها با سرمایهگذاری مشترک حدود 20 میلیون پوندی، مرکز تحقیقاتی مشترکی در حوزه فناوریهای فولاد ایجاد کرده است.
او تأکید کرد که چنین تجربههایی نشان میدهد شرکتهای بزرگ فولادی جهان، همکاری دانشگاهی را صرفاً ابزاری برای انجام پروژههای مقطعی نمیدانند، بلکه آن را بخشی از راهبرد توسعه فناوری و مزیت رقابتی خود تلقی میکنند.
مدل «هاب و اسپوک»؛ ساختار نوین همکاری فناورانه
صفاری در بخش دیگری از سخنان خود به یکی از مدلهای رایج همکاری در جهان اشاره کرد و گفت که بسیاری از کشورها از مدل «هاب و اسپوک» برای توسعه نوآوری استفاده میکنند. در این مدل، یک هسته مرکزی یا «هاب» مسئول هدایت فعالیتهای نوآورانه میشود و مجموعهای از دانشگاهها، شرکتها و نهادهای تخصصی در قالب شبکهای منسجم به آن متصل میشوند.
وی افزود که در این ساختار، علاوه بر دانشگاهها، شرکتهای مشاورهای و شرکای بینالمللی نیز نقش مهمی ایفا میکنند؛ زیرا حتی کشورهای صنعتی نیز همه دانش مورد نیاز برای توسعه فناوریهای پیچیده را بهتنهایی در اختیار ندارند. این مدل به شرکتها اجازه میدهد که از ظرفیت شبکهای دانش در مقیاس جهانی استفاده کنند.
ضرورت ایجاد مراکز پژوهشی مشترک
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان با تأکید بر لزوم ایجاد ساختارهای پایدار همکاری گفت که شکلگیری همکاریهای بلندمدت میان صنعت و دانشگاه بدون ایجاد مراکز پژوهشی مشترک امکانپذیر نیست. به گفته وی، در چنین مدلی دانشگاهها بر اساس مزیتهای تخصصی خود در کنار صنعت قرار میگیرند و شرکای بینالمللی نیز در انتقال دانش و فناوری مشارکت میکنند.
صفاری اضافه کرد که شرکتهای وابسته صنعتی نیز میتوانند در حوزههای مشاوره و توسعه فناوری نقشآفرینی کنند و در نهایت سازوکاری برای تجاریسازی دستاوردهای مشترک از طریق سرمایهگذاریهای خطرپذیر شکل بگیرد. این رویکرد میتواند مسیر تبدیل ایدههای دانشگاهی به محصولات صنعتی را کوتاهتر کند.
شناسایی 9 محور راهبردی برای آینده صنعت فولاد
وی در ادامه با تشریح روند طراحی محورهای فعالیت مراکز پژوهشی مشترک صنعت و دانشگاه اظهار کرد که مجموعهای از مطالعات تطبیقی، بررسی روندهای جهانی صنعت فولاد، تحلیل پروژههای پیشین فولاد مبارکه و همچنین نظرسنجی از متخصصان و اعضای هیئت علمی دانشگاهها انجام شد. نتیجه این فرآیند، شناسایی 9 محور راهبردی بود که میتوانند مبنای شکلگیری مراکز پژوهشی مشترک میان صنعت فولاد و دانشگاهها قرار گیرند.
صفاری توضیح داد که این محورها در سه حوزه کلان «پایداری»، «هوشمندسازی» و «محصولات نوین» دستهبندی شدهاند؛ حوزههایی که امروز در سطح جهانی نیز بهعنوان مهمترین روندهای تحولآفرین صنعت فولاد شناخته میشوند.
پایداری؛ تمرکز بر فولاد سبز و کاهش آلایندگی
به گفته معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان، در حوزه «پایداری» موضوعاتی مانند فناوری جذب و ذخیره کربن، توسعه اقتصاد چرخشی و حرکت به سمت فولاد هیدروژنی مورد توجه قرار گرفته است. او تأکید کرد که این موضوعات نقش تعیینکنندهای در آینده صنعت فولاد جهان دارند و شرکتهای بزرگ فولادی نیز سرمایهگذاری گستردهای در این بخش انجام دادهاند.
صفاری معتقد است حرکت به سمت فولاد سبز نهتنها یک ضرورت زیستمحیطی، بلکه یک الزام اقتصادی و رقابتی برای صنعت فولاد محسوب میشود؛ زیرا بازارهای جهانی بهتدریج به سمت استانداردهای سختگیرانه زیستمحیطی حرکت میکنند.
هوشمندسازی؛ ورود هوش مصنوعی به صنعت فولاد
وی در ادامه به محور «هوشمندسازی» اشاره کرد و گفت که در این بخش سه محور کلیدی شامل استفاده از هوش مصنوعی در صنعت فولاد، توسعه زیرساختهای اینترنت اشیای صنعتی و یکپارچهسازی سامانههای انرژی تعریف شده است. این فناوریها میتوانند بهرهوری، دقت و پایداری فرآیندهای صنعتی را بهصورت قابل توجهی ارتقا دهند.
صفاری خاطرنشان کرد که هوشمندسازی کارخانههای فولادی، یکی از روندهای اصلی صنعت فولاد در جهان به شمار میرود و شرکتهایی که سریعتر وارد این حوزه شوند، در آینده از مزیت رقابتی بالاتری برخوردار خواهند بود.
محصولات نوین؛ حرکت به سمت فولادهای پیشرفته
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان همچنین با اشاره به حوزه «محصولات نوین» اظهار کرد که موضوعاتی مانند ژنوم مواد، تولید فولادهای الکتریکی با کیفیت بالا و توسعه فولادهای پیشرفته با استحکام بالا در اولویت قرار گرفتهاند. او توضیح داد که حرکت به سمت تولید محصولات دانشبنیان و دارای ارزش افزوده بالا، یکی از الزامات اصلی رقابتپذیری صنعت فولاد در آینده خواهد بود.
به گفته وی، این محورها صرفاً موضوعات پژوهشی نیستند، بلکه میتوانند به پایهای برای ایجاد مراکز پژوهشی مشترک، توسعه فناوریهای نوین و شکلگیری همکاریهای عمیق میان صنعت و دانشگاه تبدیل شوند.
تدوین فراخوان مشترک با استانداردهای بینالمللی
صفاری در ادامه اعلام کرد که برای 5 محور از این حوزهها، پیشنویس فراخوانی تهیه شده تا دانشگاههای کشور بتوانند برای تأسیس مراکز پژوهشی مشترک اعلام آمادگی کنند. او افزود که این فراخوان با همکاری یک مشاور خارجی و بر اساس استانداردهای بینالمللی تدوین شده است.
در این فراخوان، توانمندیهای مورد نیاز دانشگاهها، زیرساختهای ضروری، تجهیزات آزمایشگاهی و سازوکارهای همکاری مشترک بهصورت دقیق مشخص شده است تا مسیر شکلگیری همکاریهای مؤثر و حرفهای میان صنعت و دانشگاه تسهیل شود.
پیشنهاد راهاندازی آزمایشی مرکز «فولاد سبز» در اصفهان
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان در پایان پیشنهاد کرد که حداقل یکی از مراکز پژوهشی بهصورت آزمایشی در دانشگاه اصفهان راهاندازی شود. او گفت که مقدمات این موضوع نیز با همکاری همکاران فولاد مبارکه بررسی شده و حتی بازدیدهای متعددی برای راهاندازی مرکز پژوهشی «فولاد سبز» انجام شده بود.
صفاری توضیح داد که قرار بود این مرکز تا پایان سال گذشته وارد مرحله اجرایی شود، اما برخی اتفاقات موجب توقف فرآیند شد. با این حال، وی ابراز امیدواری کرد که این مسیر دوباره فعال شود و زمینه شکلگیری ساختارهای پایدار همکاری میان صنعت و دانشگاه فراهم گردد.
تأکید بر همکاری بلندمدت و زیرساختسازی دانشی
وی در پایان سخنان خود تأکید کرد که ایجاد چنین ساختارهایی نیازمند صبر، تداوم و همراهی همه طرفهاست. صفاری گفت که هیچ بنایی بدون قرار گرفتن آجر بر آجر ساخته نمیشود و توسعه زیرساختهای دانشی نیز به زمان و همکاری مستمر نیاز دارد.
او همچنین حضور مدیرانی با پیشینه دانشگاهی در صنعت فولاد را فرصتی مهم برای تقویت تعاملات علمی و فناورانه دانست و ابراز امیدواری کرد که این رویکرد بتواند زمینهساز شکلگیری نسل جدیدی از همکاریهای راهبردی میان صنعت و دانشگاه در ایران شود.
***
نشست مشترک دانشگاه اصفهان و فولاد مبارکه را میتوان یکی از مهمترین نشانههای تغییر رویکرد صنعت فولاد ایران از مدل تولیدمحور به الگوی دانشمحور دانست. در این نشست، موضوع همکاری دانشگاه و صنعت دیگر در حد پروژههای محدود پژوهشی تعریف نشد، بلکه بهعنوان یک ساختار راهبردی و بلندمدت مورد توجه قرار گرفت.
تأکید بر مدلهای جهانی مانند پوسکو و تاتا استیل نشان میدهد که فولاد مبارکه در تلاش است الگوی توسعه فناوری را بر پایه شبکهسازی علمی، مراکز مشترک تحقیقاتی و سرمایهگذاری فناورانه بازتعریف کند. تمرکز بر حوزههایی مانند فولاد سبز، هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و فولادهای پیشرفته نیز بیانگر آن است که نگاه این مجموعه صرفاً به نیازهای امروز صنعت محدود نیست و آینده رقابت جهانی صنعت فولاد را هدف قرار داده است.
از منظر اقتصادی، ورود صنعت فولاد به حوزههای هوشمندسازی و فناوریهای کمکربن میتواند هزینه تولید را کاهش دهد، بهرهوری را افزایش دهد و امکان حضور پایدارتر در بازارهای صادراتی را فراهم کند. از منظر رسانهای نیز شکلگیری دبیرخانه «فولاد هوشمند و پایدار» میتواند به الگویی ملی برای پیوند دانشگاه و صنعت تبدیل شود؛ الگویی که اگر به مرحله اجرا برسد، ظرفیت تغییر در زیستبوم نوآوری صنعتی کشور را خواهد داشت.