حجتالاسلام والمسلمین حاج علی اکبری، امام جمعه موقت تهران، در خطبههای نماز جمعه، «جهاد صرفهجویی» را به عنوان یک فریضه دینی و ضرورت راهبردی برای مقابله با جنگ اقتصادی دشمن معرفی کرد. او تأکید کرد که در شرایط تحریم و محاصره اقتصادی، مدیریت مصرف دیگر یک توصیه اخلاقی صرف نیست، بلکه یک تکلیف شرعی برای حفظ کشور و شکستن مقاومت ملی محسوب میشود. این رویکرد، صرفهجویی را به سطح یک عرصه نبرد سرنوشتساز ارتقا میدهد و بر مبانی قرآنی مانند امانتداری و شکر نعمت استوار است. وی همچنین با استناد به فتوای امام خمینی(ره)، اسراف در منابع عمومی را حرام شرعی و کمک به دشمن دانست.
نبرد اقتصادی؛ از تحریم تا ترویج مصرفگرایی
امام جمعه موقت تهران شرایط کنونی کشور را صحنه یک جنگ اقتصادی و شناختی تمامعیار توصیف کرد. به گفته وی، دشمنان امروز به جای استفاده از ابزارهای نظامی، مسیرهای درآمدی کشور را از طریق تحریم نفت، بانک و تجارت محدود کردهاند. این فشار اقتصادی از یک سو و ترویج فرهنگ مصرفگرایی و تجملگرایی از سوی دیگر، دو لبه یک قیچی برای آسیب به معیشت عمومی هستند. هدف اصلی دشمن از این راهبرد دوگانه، در هم شکستن مقاومت ملی مردم ایران و تضعیف ساختار اقتصادی کشور است.
صرفهجویی؛ از توصیه اخلاقی تا فریضه راهبردی
حجتالاسلام والمسلمین حاج علی اکبری تأکید کرد که تمام مطالعات علمی، مبانی مستحکم دینی و تجربیات موفق جهانی یک راهکار مشترک را نشان میدهند. این راهکار، «مدیریت مصرف و افزایش بهرهوری» به عنوان بهترین و کمهزینهترین مسیر در این نبرد تاریخی است. بر این اساس، صرفهجویی دیگر یک فضیلت فردی یا توصیه اخلاقی ساده نیست. این مفهوم به یک فریضه دینی و یک ضرورت راهبردی برای حفظ استقلال ایران، ناامید کردن دشمنان و عبور موفق از چالشهای فعلی تبدیل شده است. او این اقدام را «جهاد صرفهجویی» نامید که حضور در آن، یک نبرد مهم و سرنوشتساز است.
مبانی قرآنی مدیریت مصرف: امانتداری و شکر نعمت
خطیب جمعه تهران برای تبیین مبانی اسلامی این جهاد، به اصول قرآنی اشاره کرد. او توضیح داد که از دیدگاه قرآن، تمام داراییهای انسان امانتی الهی است و ما موظفیم به عنوان امانتدار عمل کنیم. مصرف باید بر اساس رضایت صاحب اصلی امانت، یعنی خداوند متعال، صورت گیرد. علاوه بر این، هر آنچه در اختیار انسان قرار دارد، از امکانات و استعدادها تا داراییها، «نعمت» الهی است. شکر عملی این نعمتها ایجاب میکند که آنها را دقیقاً مطابق با نظر و خواست خداوند مصرف کنیم و از هرگونه کفران نعمت که موجب غضب الهی میشود، پرهیز نماییم.
اسراف، تبذیر و اترف؛ گناهان بزرگ در مصرف نعمتها
در ادامه، سه گناه بزرگ قرآنی در حوزه مصرف داراییها و نعمتها مورد اشاره قرار گرفت. گناه اول «اسراف» به معنای زیادهروی و عبور از حد اعتدال در مصرف است. گناه دوم «تبذیر» است که به معنای ریخت و پاش، ضایع کردن و حیفومیل کردن اموال تعریف میشود. گناه سوم نیز «اتراف» یا همان شادخواری و سرخوشی سرمستانه و غرق شدن در لذتپرستی است که به عنوان یکی از عوامل اصلی سقوط افراد، جوامع و حتی تمدنها معرفی شده است.
الگوی حکمرانی قرآنی؛ مدیریت آیندهنگر حضرت یوسف (ع)
قرآن کریم در مقابل این گناهان، الگویی مبتنی بر عقل و خرد ارائه میدهد که شامل کسب روزی حلال، اندازهگیری در مصرف و شکرگزاری است. به عنوان یک الگوی حکمرانی، سیره حضرت یوسف (ع) معرفی شد. ایشان در شرایط بحرانی و قحطی، به جای منع کامل مصرف، راهبرد ذخیرهسازی بخشی از تولیدات برای روزهای سخت آینده را در پیش گرفتند. این مدیریت عالی و آیندهنگرانه توانست جامعه را از یک بحران بزرگ نجات دهد و به عنوان الگویی برای یک دولت مدیر، مدبر و آیندهنگر معرفی میشود.
فتوای امام خمینی(ره): اسراف در منابع عمومی حرام شرعی است
حجتالاسلام والمسلمین حاج علی اکبری به دیدگاههای دو فقیه برجسته، امام خمینی (ره) و امام خامنهای اشاره کرد. امام راحل صرفهجویی را فراتر از یک توصیه اخلاقی، یک تکلیف شرعی و ضرورت انقلابی میدانستند. بر اساس فتوای صریح ایشان، اسراف در منابع عمومی مانند آب و برق، مصداق بارز حرام شرعی است. فردی که مرتکب این اسراف شود، در برابر بیتالمال ضامن و بدهکار خواهد بود. از منظر ایشان، اسراف و تبذیر در حقیقت کمک به جنگ اقتصادی دشمن و قرار گرفتن در خط مقدم دشمنی با ملت محسوب میشود.
***
اظهارات امام جمعه موقت تهران، صرفهجویی را از یک مفهوم اخلاقی-فردی به یک استراتژی کلان ملی و یک تکلیف دینی ارتقا میدهد. این بازتعریف، تلاشی برای بسیج عمومی در برابر فشارهای اقتصادی خارجی از طریق ایجاد یک گفتمان فراگیر و غالب است. با پیوند دادن مدیریت مصرف به مفاهیمی چون «جهاد»، «امانتداری» و «حرام شرعی»، این پیام به دنبال تقویت انسجام داخلی و افزایش تابآوری اقتصادی جامعه است. این رویکرد، مسئولیت مقابله با تحریمها را از سطح دولت به تکتک شهروندان تسری داده و الگوی مصرف فردی را به امنیت ملی گره میزند. تحلیل نهایی نشان میدهد که این گفتمان، ابزاری برای تبدیل چالش اقتصادی به فرصتی برای اصلاح الگوهای مصرف و تقویت بنیانهای درونی اقتصاد است.
