دکتر مسعود پزشکیان در نشست با مدیران وزارت علوم، بر ضرورت تحول بنیادین در نقش دانشگاهها تأکید کرد. ایشان خواستار تبدیل مراکز علمی از نهادهای صرفاً آموزشی به کانونهای فعال برای حل مسائل کشور شد. رئیس جمهور اعلام کرد نظام پرداخت اعضای هیئت علمی و تخصیص منابع باید بر اساس عملکرد، اثربخشی و خروجیهای واقعی بازطراحی شود. دکتر پزشکیان همچنین تصریح کرد که دانشگاهیان باید مسئولیت شناسایی و حل چالشهای منطقهای و ملی را بر عهده بگیرند و در این مسیر از حمایت کامل دولت برخوردار خواهند بود.
دانشگاهها؛ از آموزشمحوری به سوی مسئلهمحوری
رئیس جمهور با اشاره به شرایط پیچیده و چندوجهی کشور، نقش نظام آموزش عالی را تعیینکننده خواند. ایشان تأکید کرد که ایران امروز با مجموعهای از چالشها در حوزههای گوناگون مواجه است. به باور پزشکیان، دانشگاهها بهترین و مناسبترین بستر برای شناسایی راهکارها، تولید دانش فنی و ارائه راهحلهای اجرایی برای این مسائل هستند. ایشان از مدیران وزارت علوم خواست تا سیاستهای علم، فناوری و آموزش عالی را متناسب با شرایط جدید کشور بازآرایی کنند و دانشگاهها را به سمت مأموریتمحوری هدایت نمایند.
نیاز کشور به نخبگان مسئولیتپذیر و توانمند
دکتر پزشکیان با بیان اینکه صرفاً داشتن دانش برای حل مشکلات کافی نیست، بر اهمیت تربیت نیروی انسانی متخصص و متعهد تأکید کرد. ایشان افزود کشور بیش از هر زمان دیگری به استادان، پژوهشگران و دانشآموختگانی نیاز دارد که علاوه بر دانش تخصصی، مهارتهای اجرایی، مسئولیتپذیری اجتماعی و باور به حل مسئله را داشته باشند. به گفته رئیس جمهور، نخبگان باید دانش خود را مستقیماً در خدمت رفع مشکلات جامعه و مردم به کار گیرند.
مسئولیتپذیری دانشگاهها در قبال مسائل منطقهای
رئیس جمهور خطاب به مدیران آموزش عالی تصریح کرد که هر دانشگاه باید متناسب با ظرفیتهای علمی خود، نسبت به مسائل جامعه پیرامون احساس مسئولیت کند. ابشان انتظار دارد هر مرکز دانشگاهی در شهر و منطقه فعالیت خود، بخشی از چالشهای آن منطقه را شناسایی کرده و برای حل آنها نقشآفرینی مؤثر داشته باشد. از این دیدگاه، دانشگاه نباید فقط محل انتقال دانش باشد، بلکه باید به یک نهاد اثرگذار در فرآیند توسعه کشور تبدیل شود.
بازنگری در نظام پرداخت: عملکرد، مبنای تخصیص منابع
دکتر پزشکیان به موضوع نظام پرداخت اعضای هیئت علمی اشاره کرد و گفت منابع این حوزه در اختیار وزارت علوم قرار دارد. ایشان مبنای دولت در پرداختها را اصل عملکرد، اثربخشی و نتیجهمحوری اعلام کرد. بر این اساس، استادانی که نقش برجستهای در تولید علم، حل مسائل کشور و تربیت نیروی انسانی دارند، نباید با افرادی که صرفاً حضور اداری دارند، به یک شکل ارزیابی شوند. ایشان همچنین از توسعه غیرهدفمند برخی مراکز آموزش عالی در گذشته انتقاد کرد و خواستار بازطراحی نظام ارزیابی و تخصیص منابع بر پایه خروجیهای واقعی شد.
رابطه دولت و دانشگاه: یک همکاری دو سویه
رئیس جمهور در تبیین نسبت میان دولت و دانشگاه گفت این رابطه باید دوطرفه باشد. گاهی دولت مسئلهای را برای یافتن راهکار به دانشگاه ارجاع میدهد. اما در موارد دیگر، این دانشگاه است که باید با رصد دقیق محیط، پیشگام شناسایی مسئلهای شود که شاید هنوز در دستور کار دستگاههای اجرایی قرار نگرفته است. در چنین شرایطی، دانشگاه باید نقش راهبری علمی خود را ایفا کرده و راهحل ارائه دهد.
خروج دانشجویان از محیط آموزشی و حضور در میدان عمل
پزشکیان با تأکید بر لزوم بهرهگیری از ظرفیت عظیم دانشجویان، اظهار داشت که آنها باید از محیطهای صرفاً تئوریک خارج شده و در میدان عمل حضور یابند. ایشان مشارکت دادن دانشجویان در حوزههایی مانند اصلاح الگوهای مصرف، ارتقای بهرهوری و فعالیتهای اجتماعی را ضروری دانست. این رویکرد علاوه بر کمک به حل مسائل جامعه، موجب افزایش حس مسئولیتپذیری و نقشآفرینی اجتماعی در نسل جوان خواهد شد.
نقش دانشگاه در اصلاح روایتها و اطلاعرسانی صحیح
رئیس جمهور با اشاره به اهمیت اطلاعرسانی مسئولانه، به ویژه در شرایط حساس کنونی، از برخی روایتهای رسانه ملی انتقاد کرد. ایشان معتقد است که این روایتها گاهی تصویری غیرواقعی از شرایط کشور ایجاد میکنند. دکتر پزشکیان تأکید کرد که دانشگاهیان باید در اصلاح نگاههای نادرست و ترویج تحلیلهای علمی و مستند نقشآفرینی کنند. آنها میتوانند با تولید دانش معتبر، مسیر درست را به جامعه و نظام تصمیمگیری کشور نشان دهند.
حمایت کامل دولت از نقشآفرینی دانشگاهیان
دکتر پزشکیان با تأکید بر آمادگی کامل دولت برای حمایت از دانشگاهیان اظهار داشت: دولت آماده است تا تمام نیازها برای حضور مؤثر دانشگاهها در حل مسائل کشور را فراهم کند. ایشان خاطرنشان کرد که با وجود گذشت 47 سال از انقلاب و دستیابی به دستاوردهای ارزشمند، هنوز در برخی عرصهها با کشورهای پیشرو فاصله داریم. با این حال، اگر ظرفیتهای علمی کشور به درستی فعال شوند، امکان جبران این فاصلهها و حرکت شتابان به سوی پیشرفت ملی وجود خواهد داشت.
***
سخنان رئیس جمهور در نشست با مدیران وزارت علوم، ترسیم یک نقشه راه استراتژیک برای بازتعریف نقش آموزش عالی در ساختار حکمرانی کشور است. این رویکرد، گذار از یک نظام آموزشی عرضهمحور (متمرکز بر افزایش تعداد دانشجو و مراکز) به یک مدل تقاضامحور و نتیجهگرا (متمرکز بر حل مسائل واقعی) را دنبال میکند. پیوند زدن نظام پرداخت و تخصیص منابع به «عملکرد و اثربخشی»، مهمترین اهرم اجرایی برای تحقق این تحول است. این سیاست در صورت اجرای موفق، میتواند به افزایش بهرهوری سرمایهگذاریهای دولتی در حوزه علم و فناوری منجر شود. در نهایت، این دیدگاه دانشگاه را از یک نهاد حاشیهای به شریک استراتژیک دولت در فرآیند توسعه ملی تبدیل میکند و مسئولیتپذیری اجتماعی نخبگان را در قبال چالشهای کشور افزایش میدهد.