رئیسجمهور پزشکیان در بازدید از شبکه بهداشت شرق تهران، بر یک تغییر پارادایم اساسی در نظام سلامت کشور تاکید کرد. ایشان خواستار تحول حکمرانی سلامت از یک مدل «درمانمحور» به رویکردی جامع و «سلامت جامعهمحور» شد. این مدل جدید بر تقویت شبکه بهداشت به عنوان سکوی هماهنگی خدمات پیشگیرانه، اجتماعی و درمانی استوار است. همچنین در این مدل، از ظرفیت نهادهای محلی مانند مساجد برای ارتقای سلامت روان و تابآوری اجتماعی بهرهگیری میشود.
تغییر پارادایم: گذار از درمان به سلامت جامعهمحور
رئیسجمهور پزشکیان اعلام کرد که حکمرانی سلامت باید از تمرکز صرف بر درمان، به یک مدل جامعهمحور تغییر پیدا کند. ایشان تصریح کرد که شبکه بهداشت دیگر نباید تنها پاسخگوی نیازهای درمانی باشد. این شبکه باید به یک سکوی هماهنگی برای ارائه خدمات یکپارچه سلامت، خدمات اجتماعی و برنامههای پیشگیرانه تبدیل شود. هدف اصلی، ارتقای سلامت روان، کاهش آسیبهای اجتماعی و افزایش تابآوری کلی جامعه است.
برنامه پزشک خانواده: نیازمند برنامهریزی دادهمحور
دکتر پزشکیان برای اجرای موفق برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع، بر لزوم برنامهریزی مبتنی بر دادههای دقیق تاکید کرد. ایشان گفت که ابتدا باید تصویری شفاف از ظرفیتهای موجود در مناطق آزمایشی به دست آوریم. این دادهها شامل امکانات، زیرساختها، جمعیت تحت پوشش و سطح دسترسی مردم به خدمات است. تنها بر اساس این دادههای واقعی میتوان الگوی مدیریتی، نحوه تخصیص منابع و سرانه مورد نیاز را طراحی و اجرا کرد.
ارتقای کیفیت و عمق خدمات در مراقبتهای اولیه
رئیسجمهور بر ضرورت بازنگری در استانداردهای پوشش خدمات بهداشتی و درمانی تاکید ویژهای داشت. یکی از اهداف اصلی شبکه بهداشت باید افزایش عمق و کیفیت خدمات در سطح مراقبتهای اولیه سلامت باشد. ایشان خواستار بررسی اصلاحات و مداخلات لازم شد تا شهروندان بتوانند بخش عمده نیازهای سلامت خود را در همین شبکه دریافت کنند. این اقدام به کاهش ارجاعات غیرضروری به سایر مراکز درمانی منجر خواهد شد.
سلامت روان و اجتماعی: مأموریت جدید شبکه بهداشت
دکتر پزشکیان اظهار داشت که سلامت تنها به ابعاد جسمی محدود نمیشود. شبکه بهداشت باید خدمات مرتبط با سلامت روان و اجتماعی را جزئی جداییناپذیر از مأموریت خود بداند. ایشان عواملی مانند احساس تبعیض، فقر، بیکاری و انزوای اجتماعی را از مهمترین دلایل اختلالات روانی دانست. بر این اساس، شبکه بهداشت میتواند در شناسایی عوامل خطر، مداخله زودهنگام و ارتقای سلامت روان جامعه نقشی مؤثر ایفا کند.
نظام ارجاع: تضمین استمرار و کیفیت درمان
رئیسجمهور جایگاه نظام ارجاع را در افزایش کارآمدی نظام سلامت بسیار مهم توصیف کرد. ابشان خاطرنشان کرد که این نظام باید به طور کامل با برنامه پزشک خانواده و ساختار شبکه بهداشت هماهنگ باشد. این هماهنگی تضمین میکند که بیماران پس از ارجاع، خدمات تخصصی مورد نیاز خود را با کیفیت و بدون گسست دریافت کنند. استمرار مراقبت و دسترسی عادلانه به خدمات از اهداف کلیدی این نظام است.
حکمرانی محلهمحور با تکیه بر ظرفیت مساجد
دکتر پزشکیان به رویکرد دولت در اتصال شبکه بهداشت به حکمرانی محلهمحور و مسجدمحور اشاره کرد. ایشان معتقد است مساجد، ائمه جمعه و جماعات و گروههای مرجع اجتماعی میتوانند نقشی کلیدی در این زمینه داشته باشند. این نهادها میتوانند به توسعه سرمایه اجتماعی، ارتقای سواد سلامت و شناسایی نیازهای محلی کمک کنند. این مشارکت پیوند میان نهادهای اجتماعی و شبکه سلامت را تقویت میکند.
معنویت و فرهنگ: ابزاری برای آرامش روانی جامعه
رئیسجمهور افزود که باورهای دینی و سرمایههای فرهنگی میتوانند در ارتقای سلامت روان و تابآوری نقش مهمی ایفا کنند. ایشان اشاره کرد که ظرفیتهای معنوی موجود در جامعه، از جمله مساجد، میتوانند به کانونهای تقویت آرامش روانی و همبستگی اجتماعی تبدیل شوند. برای تحقق این هدف، باید نگاهها به کارکردهای اجتماعی و فرهنگی مساجد توسعه یابد و مشارکت همگانی در این فضاها تسهیل گردد.
ارزیابی مستمر: کلید تخصیص بهینه منابع
دکتر پزشکیان بر ضرورت ارزیابی مستمر میزان دسترسی مردم به خدمات سلامت تاکید کرد. او گفت باید مشخص شود که ظرفیت فعلی شبکه بهداشت تا چه میزان پاسخگوی نیازهای موجود است. همچنین برای توسعه پوشش خدمات، باید برنامه دقیقی برای تأمین نیروی انسانی، زیرساختها و منابع مالی وجود داشته باشد. این ارزیابیها به تصمیمگیریهای مدیریتی کمک شایانی میکند.
پزشکان خانواده: کاشفان ریشههای اجتماعی مشکلات
رئیسجمهور به نقش پزشکان خانواده در شناسایی مسائل اجتماعی اشاره کرد. ایشان گفت اگر پزشکان محلات علاوه بر مسائل درمانی، به ریشههای اجتماعی مشکلات سلامت نیز توجه کنند، راهکارهای ارزشمندی ارائه خواهند داد. زیرا بسیاری از مشکلات حوزه سلامت، ریشه در عوامل اجتماعی دارند و بدون توجه به این عوامل، نتایج پایدار حاصل نمیشود.
بهرهگیری از مشارکت خیرین سلامت
دکتر پزشکیان بر ضرورت استفاده از ظرفیت خیرین سلامت برای پیشبرد طرحهای بهداشتی تأکید کرد. ایشان بیان کرد که تجربه نشان داده است هرگاه مردم در کنار دولت قرار گرفتهاند، مشکلات با سرعت بیشتری حل شدهاند. باید زمینهای فراهم شود تا مشارکتهای مردمی و خیرخواهانه به یکی از ارکان اصلی توسعه نظام سلامت کشور تبدیل شود.
مدیریت انرژی: مسئولیت نظام سلامت در فرهنگسازی
رئیسجمهور در پایان به اهمیت مدیریت مصرف انرژی و نقش نظام سلامت در این زمینه اشاره کرد. ایشان اظهار داشت که شبکه بهداشت و درمان باید با شروع از مجموعههای تحت مدیریت خود، الگوهای بهینه مصرف انرژی را اجرا کند. همچنین باید آگاهی عمومی درباره آثار مصرف بیرویه انرژی بر سلامت انسان و محیط زیست افزایش یابد. حفاظت از منابع انرژی در نهایت به معنای حفاظت از سلامت نسلهای امروز و آینده است.
***
بازدید و دستورات رئیسجمهور پزشکیان، ترسیمکننده یک نقشه راه تحولآفرین برای نظام سلامت ایران است. این رویکرد، سلامت را از یک مفهوم صرفاً بالینی خارج کرده و آن را به یک پدیده اجتماعی، فرهنگی و محلی پیوند میزند. تاکید بر مدل «سلامت جامعهمحور» نشاندهنده یک تغییر استراتژیک از درمان بیماری به سمت ارتقای کیفیت زندگی و پیشگیری است. با فعالسازی ظرفیتهای اجتماعی مانند مساجد و گروههای مرجع، دولت به دنبال تقویت سرمایه اجتماعی و تابآوری جامعه در برابر چالشهای سلامت است. موفقیت این طرح میتواند نظام بهداشت و درمان کشور را به یک الگوی کارآمد و جامع در سطح منطقه تبدیل کند که ریشه در نیازهای واقعی و ساختارهای فرهنگی جامعه دارد.