گزارش «اینوستینگ نیوز» از فصل نخست سال 2026 نشان میدهد بازار عناصر خاکی کمیاب با عدم تعادل ساختاری مواجه است. تقاضا برای این مواد به دلیل نقش حیاتی در گذار انرژی و صنایع دفاعی مدرن به شدت در حال افزایش است. این در حالی است که چین با کنترل حدود 60 درصد معادن و بیش از 90 درصد فرآوری، اهرم قدرتمندی در اختیار دارد. تلاشهای جهانی برای تنوعبخشی به زنجیره تامین، مانند همکاری آمریکا و برزیل، با چالشهای بزرگی از جمله زمان 15 ساله برای راهاندازی معادن جدید و هزینههای بالای تولید مواجه است.
نقش حیاتی عناصر کمیاب در صنایع استراتژیک
عناصر خاکی کمیاب در فصل اول 2026 بار دیگر به عنوان یک نیروی تعیینکننده در بازارهای جهانی کالا ظاهر شدند. اهمیت این عناصر ناشی از نقش ضروری آنها در فرآیند جهانی گذار انرژی و سیستمهای دفاعی مدرن است. افزایش تقاضای خودروهای برقی، پلتفرمهای دفاعی و زیرساختهای مراکز داده، بازار را با یک عدم تعادل ساختاری جدی روبرو کرده است. این افزایش مصرف در برابر زنجیره تامینی قرار گرفته که هنوز به طور گسترده توسط یک کشور کنترل میشود.
سلطه چین بر زنجیره تامین جهانی
در حال حاضر، چین تقریبا 60 درصد از معادن عناصر کمیاب و بیش از 90 درصد از فرآوری جهانی را کنترل میکند. این تسلط یک اهرم استراتژیک قدرتمند به پکن میدهد. این موضوع پس از اعمال محدودیتهای صادراتی توسط چین در پاسخ به تعرفههای دوره ترامپ، به شکل برجستهای نمایان شد. در مقابل، تلاشها برای ایجاد زنجیرههای تامین جایگزین به کندی پیش میرود.
تلاشهای غرب برای تنوعبخشی؛ برزیل در کانون توجه
بر اساس گزارش سازمان زمینشناسی ایالات متحده، برزیل دومین ذخایر بزرگ عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد. با این حال، این کشور در حال حاضر تنها کسری از تولید جهانی را با ظرفیت فرآوری محدود به خود اختصاص میدهد. ذخایر عظیم اما دست نخورده برزیل به موضوع اصلی مذاکرات جدید میان ایالات متحده و برزیل تبدیل شده است. هر دو کشور به دنبال ایجاد زنجیرههای تامینی مستقل از چین هستند.
عناصر کمیاب؛ ستون فقرات صنایع دفاعی مدرن
بخش دفاعی به یکی از مصرفکنندگان رو به رشد این عناصر تبدیل شده است. برای مثال، یک جت جنگنده F-35 تقریبا به 418 کیلوگرم مگنت عناصر خاکی کمیاب نیاز دارد. یک ناوشکن دریایی 2.6 تن متریک و یک زیردریایی کلاس ویرجینیا تقریبا 4.6 تن از این مواد را مصرف میکند. اگرچه تقاضای بخش دفاعی در سال گذشته حدود 8500 تن بود، اما این میزان به سرعت در حال گسترش است.
چالشهای عظیم در مسیر توسعه معادن جدید
کارشناسان هشدار دادهاند که فرآیند به تولید رساندن معادن جدید عناصر نادر خاکی میتواند 15 سال یا بیشتر طول بکشد. این بازه زمانی به طور قابل توجهی طولانیتر از جدول زمانی برای کالاهای متعارفتری مانند طلا یا نقره است. علاوه بر زمان، هزینههای تولید در خارج از چین نیز به دلیل استانداردهای سختگیرانه زیستمحیطی، هزینههای بالاتر نیروی کار و زیرساختهای کمتر تثبیتشده، به شکل قابل توجهی بالاتر است.
چشمانداز آینده بازار و ریسکهای ژئوپلیتیکی
به نظر میرسد بازار عناصر خاکی کمیاب از نظر ساختاری همچنان در تنگنا باقی بماند. پیشبینی میشود تا سال 2035، آمریکای شمالی بتواند تنها حدود 9 تا 10 درصد از عرضه تصفیهشده اکسیدهای کلیدی را تامین کند. این افزایش معنادار است، اما برای جایگزینی تسلط چین کافی نیست. بازار همچنان در برابر شوکهای سیاسی، نوسانات قیمت و استراتژی عرضه چین آسیبپذیر باقی خواهد ماند.
***
گزارش فصل نخست 2026 به وضوح نشان میدهد که عناصر خاکی کمیاب از یک نهاده صنعتی صرف، به یک کالای استراتژیک تبدیل شدهاند. این عناصر اکنون صحنه رقابت اقتصادی و ژئوپلیتیکی جهانی را شکل میدهند. عدم توازن شدید بین تقاضای فزاینده برای فناوریهای سبز و دفاعی و عرضه کاملاً متمرکز، یک ریسک سیستماتیک برای اقتصاد جهانی ایجاد کرده است. مسیر پیش رو برای ایجاد یک زنجیره تامین متعادل، طولانی و پر از چالشهای اقتصادی و سیاسی خواهد بود. وابستگی جهان به این عناصر، آنها را به یک نقطه فشار کلیدی در روابط بینالملل تبدیل کرده است.
روابط عمومی شرکت توسعه معادن و فلزات
