سفر دونالد ترامپ به پکن بدون دستیابی به توافقی کلیدی بر سر عناصر نادر خاکی به پایان رسید. این موضوع آسیبپذیری شدید آمریکا در صنایعی مانند خودروهای برقی و دفاعی را آشکار میکند. چین با در اختیار داشتن 90 درصد از ظرفیت فرآوری و بیش از 60 درصد از تولید جهانی این مواد، از این انحصار به عنوان یک اهرم ژئوپلیتیکی قدرتمند استفاده میکند. عدم توافق جدید نشان میدهد که کانون تنشهای آمریکا و چین از تعرفهها به سمت کنترل زنجیرههای تامین مواد معدنی حیاتی تغییر کرده است.
پایان سفر بدون توافق بر سر مواد معدنی حیاتی
دونالد ترامپ در حالی پکن را ترک کرد که مذاکرات دو روزه او با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به هیچ توافق مهمی در زمینه عناصر نادر خاکی منجر نشد. با این وجود، ترامپ این سفر را «بسیار موفق» و همراه با «معاملات تجاری فوقالعاده» توصیف کرد. عدم دستیابی به توافق در این حوزه، که یکی از مهمترین موضوعات نشست بود، نگرانیها را در واشنگتن افزایش داده است. آمریکا برای صنایع استراتژیک خود به دسترسی مطمئن به این مواد نیاز فوری دارد.
انحصار 90 درصدی چین بر زنجیره تامین جهانی
عناصر نادر خاکی برای زنجیره تامین خودروهای برقی، نیمههادیها و صنایع دفاعی ایالات متحده ضروری هستند. چین در حال حاضر با کنترل حدود 90 درصد از ظرفیت پالایش و فرآوری و بیش از 60 درصد از تولید معدنی، انحصار کاملی بر این بازار دارد. پکن پیش از این نیز از این سلطه به عنوان یک سلاح ژئوپلیتیکی استفاده کرده است. این کشور سال گذشته در واکنش به تعرفههای آمریکا، محدودیتهای صادراتی بر چندین محصول نادر اعمال کرد که باعث تعطیلی موقت کارخانههای خودروسازی در آمریکا و اروپا شد.
کاهش 50 درصدی صادرات به رغم آتشبس تجاری
به نظر میرسد حتی با وجود آتشبس تجاری یکساله، چین همچنان به کاهش ارسال عناصر کمیاب به آمریکا ادامه میدهد. دادههای گمرکی نشان میدهد صادرات مواد معدنی کلیدی مانند ایتربیم، دیسپروزیم و تربیوم به شدت کاهش یافته است. حجم صادرات این مواد حیاتی برای فناوریهای پیشرفته، حدود 50 درصد کمتر از دوره مشابه قبل از اعمال محدودیتهاست. این آمار نشان میدهد چین همچنان از این اهرم فشار استفاده میکند.
آینده نامشخص آتشبس و آسیبپذیری آمریکا
تمدید توافق آتشبس تجاری به عنوان «بهترین سناریو» برای دسترسی آمریکا به مواد معدنی حیاتی تلقی میشود. جیسون گریر، نماینده تجاری ایالات متحده، تمایل دو طرف برای تمدید را تایید کرده است. با این حال، کارشناسان شورای روابط خارجی آمریکا معتقدند که این کشور و متحدانش در کوتاهمدت توانایی رقابت با چین را در استخراج، فرآوری یا هزینهکرد ندارند. این عدم توانایی، آسیبپذیری استراتژیک واشنگتن را در این حوزه به خوبی نشان میدهد.
***
مذاکرات اخیر در پکن نشان داد که کانون اصلی تنشهای استراتژیک میان آمریکا و چین از جنگ تعرفهای به نبرد بر سر کنترل منابع حیاتی تغییر کرده است. عدم دستیابی به توافق در زمینه عناصر نادر خاکی، بیش از هرچیز یک پیروزی استراتژیک برای پکن و یک زنگ خطر جدی برای واشنگتن بود. این رویداد ثابت میکند که کنترل زنجیره تامین مواد اولیه فناوریهای آینده، اکنون به مهمترین نقطه فشار بین دو اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شده است. وابستگی شدید آمریکا و عدم وجود جایگزین در کوتاهمدت، به چین قدرت مانور بیسابقهای در این رقابت ژئوپلیتیکی بخشیده است.
روابط عمومی شرکت توسعه معادن و فلزات