تحلیلهای جدید نشان میدهد ایالات متحده در سهماهه نخست ۲۰۲۷ به صورت یکجانبه استخراج از اعماق دریا را آغاز خواهد کرد. این اقدام در حالی صورت میگیرد که «سازمان بینالمللی بستر دریا» (ISA) هنوز قوانین جهانی استخراج را نهایی نکرده است. شرکت کانادایی «The Metals Company» درخواست مجوز تجاری خود را به نهادهای آمریکایی ارائه کرده، اما شرکتهایی مانند BMW به دلیل ریسکهای زیستمحیطی، استفاده از این مواد معدنی را تحریم کردهاند. این وضعیت، جهان را در آستانه یک رقابت پیچیده حقوقی، اقتصادی و زیستمحیطی بر سر منابع عظیم اقیانوسی قرار داده است.
چشمانداز ۲۰۲۷ برای آغاز استخراج از اعماق دریا
بر اساس پیشبینی «ایلیا اپیخین»، مدیر منابع طبیعی جهانی در شرکت مشاوره «آرتور دی لیتل» (ADL)، ایالات متحده آمریکا احتمالاً در سهماهه اول سال ۲۰۲۷، اولین مجوز استخراج مواد معدنی از بستر دریاها را صادر خواهد کرد. این تصمیم در پاسخ به کاهش عیار معادن خشکی مانند مس و تمرکز جغرافیایی بالای کبالت، جهان را به سمت بهرهبرداری از منابع غنی اقیانوسها سوق میدهد. اصلیترین هدف، گرههای پلیمتالیک حاوی منگنز، مس، نیکل و کبالت است که در اعماق ۴۰۰۰ تا ۶۰۰۰ متری دریا قرار دارند.
منطقه کلاریون-کلیپرتون؛ گنجینه ۳۰ میلیارد تنی
منطقه «کلاریون-کلیپرتون» در شمال اقیانوس آرام با وسعتی حدود ۴ میلیون کیلومتر مربع، غنیترین منبع گرههای پلیمتالیک در جهان محسوب میشود. این منطقه که در آبهای بینالمللی واقع شده، تخمین زده میشود تا ۳۰ میلیارد تن ذخایر معدنی را در خود جای داده باشد. بررسی این منطقه از دهه ۱۹۶۰ آغاز شد، اما قیمتهای پایین فلزات در گذشته، انگیزه اقتصادی لازم برای توسعه تجاری آن را فراهم نمیکرد.
خلاء قانونی و نقش سازمان بینالمللی بستر دریا (ISA)
با وجود فعالیتهای اکتشافی از دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، استخراج تجاری همچنان متوقف مانده است. دلیل اصلی این توقف، عدم تصویب «کد استخراج» توسط «سازمان بینالمللی بستر دریا» (ISA) است. این نهاد وابسته به سازمان ملل که مسئول تنظیم قوانین در آبهای بینالمللی است، از سال ۲۰۱۴ کار بر روی این مقررات را آغاز کرده اما هنوز به نتیجه نرسیده است.
اقدام یکجانبه آمریکا و پیامدهای آن
به گفته اپیخین، اگر آمریکا به صورت یکجانبه استخراج را مشروعیت ببخشد، یک اختلاف حقوقی جدی با ISA ایجاد خواهد شد. این اقدام همچنین میتواند ISA را تحت فشار قرار دهد تا فرآیند تصویب قوانین را تسریع کند و مانع از پیروی سایر کشورها از مسیر آمریکا شود. گفتنی است که ایالات متحده عضو رسمی سازمان بینالمللی بستر دریا نیست.
شرکتها در صف انتظار؛ درخواست رسمی برای استخراج
شرکت کانادایی «The Metals Company» در آوریل ۲۰۲۵ اعلام کرد که چندین درخواست به «اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا» (NOAA) ارائه داده است. یکی از این درخواستها شامل مجوز استخراج تجاری برای منطقهای به وسعت ۲۵,۱۶۰ کیلومتر مربع در منطقه کلاریون-کلیپرتون است. این شرکت در ماه مه ۲۰۲۶ اعلام کرد که NOAA درخواستهای آن را منطبق با الزامات دانسته و تصمیم نهایی احتمالاً تا پایان مارس ۲۰۲۷ اعلام خواهد شد.
مخالفتهای زیستمحیطی و تحریم برندهای بزرگ
نگرانیهای زیستمحیطی، بزرگترین مانع بر سر راه این صنعت نوظهور است. ماشینآلات ۱۰ تنی جمعآوری، با مکیدن رسوبات کف دریا به اکوسیستم آسیب میزنند. هرچند این فلزات ردپای کربنی پایینی دارند، اما برخی برندها و مؤسسات مالی آنها را در فهرست سیاه قرار دادهاند. در مارس ۲۰۲۱، شرکت BMW اعلام کرد تا زمان ارزیابی شفاف ریسکهای زیستمحیطی، از این مواد معدنی استفاده نخواهد کرد و تأمین مالی پروژههای مرتبط با آن را نیز انجام نمیدهد.
راهکارهای فناورانه و چالش هزینهها
برای کاهش آسیبهای زیستمحیطی، استفاده از رباتها به عنوان یک جایگزین مطرح شده است. این رباتها کمی بالاتر از بستر دریا شناور میمانند و آسیب کمتری به رسوبات وارد میکنند. با این حال، اپیخین اشاره میکند که این روش بسیار گران است. نیاز به تعداد زیادی ربات و لزوم شارژ باتری آنها پس از هر بار غواصی، هزینههای عملیاتی را به شدت افزایش میدهد.
***
جهان در آستانه یک تحول بزرگ و در عین حال پرمخاطره در حوزه تأمین منابع معدنی قرار گرفته است. اقدام احتمالی و یکجانبه آمریکا برای صدور مجوز استخراج در سال ۲۰۲۷، میتواند نظم حقوقی بینالمللی حاکم بر بستر دریاها را به چالش بکشد و رقابتی شتابزده را آغاز کند. این تصمیم، سازمان بینالمللی بستر دریا را برای نهاییکردن قوانین تحت فشار قرار میدهد. از سوی دیگر، مخالفت جدی غولهای صنعتی مانند BMW به دلیل نگرانیهای زیستمحیطی، شکافی عمیق میان نیاز به فلزات استراتژیک و تعهد به پایداری ایجاد کرده است. آینده این صنعت به یافتن یک نقطه تعادل میان منافع اقتصادی، قوانین بینالمللی و مسئولیتپذیری در قبال اکوسیستمهای شکننده اقیانوسی بستگی خواهد داشت.
روابط عمومی شرکت توسعه معادن و فلزات