تنشهای ژئوپلیتیکی، هراس از تحریمها و کاهش اعتماد به نظام مالی غربی، سبب شتاب بیسابقه بانکهای مرکزی جهان در بازگرداندن شمشهای طلا از خزانههای لندن و نیویورک شده است. آمار جدید نشان میدهد طلا با پیشی گرفتن از اوراق خزانهداری آمریکا، به بزرگترین دارایی ذخیرهای جهان تبدیل شده که نشانه تلاش کشورها برای دلارزدایی است. در این میان، بانکهای مرکزی هند و فرانسه بخش عمده ذخایر خارجی خود را به داخل مرزهایشان منتقل کردهاند و کشورهای آسیایی نظیر سنگاپور و هنگکنگ در حال ایجاد زیرساختهای جدید برای جذب این داراییهای استراتژیک هستند.
تنشهای ژئوپلیتیکی و تغییر استراتژی بانکهای مرکزی
افزایش درگیریها، اعمال تحریمهای بینالمللی و کاهش اعتماد به نظام مالی غربی، بانکهای مرکزی جهان را نسبت به نگهداری داراییهای خود در خارج از مرزها محتاط کرده است. بر اساس گزارش فایننشال تایمز، روند بازگرداندن شمشهای طلا از خزانههای لندن و نیویورک به داخل کشورها شتاب بیسابقهای گرفته است. این پدیده بازتابدهنده تلاش گسترده دولتها برای یافتن جایگزینهای امن برای دلار آمریکا و حفاظت از داراییهای استراتژیک در برابر ریسکهای سیاسی است.
سقوط سهم خزانهداریهای غربی در نظرسنجی شورای جهانی طلا
آمار رسمی شورای جهانی طلا (WGC) نشان میدهد میزان تمایل کشورها به ذخیرهسازی طلا در بانک انگلستان از ۶۴ درصد به ۵۷ درصد کاهش یافته است. فدرال رزرو نیویورک نیز با افت سهم از ۱۷ درصد به ۱۴ درصد، روندی مشابه را تجربه میکند. در مقابل، حدود ۱۹ درصد از بانکهای مرکزی اعلام کردهاند که ذخیرهسازی داخلی را آغاز کرده یا به تنوعبخشی جغرافیایی روی آوردهاند؛ رقمی که در سال گذشته تنها ۷ درصد ثبت شده بود.
جزئیات بازگرداندن ۱۲۹ تن طلا توسط بانک فرانسه
بانک مرکزی فرانسه در یک اقدام بیسابقه بین ژوئیه ۲۰۲۵ تا ژانویه ۲۰۲۶ میلادی، ۱۲۹ تن طلا را از فدرال رزرو نیویورک خارج کرد. این نهاد فرانسوی شمشهای خود را در بازار آمریکا به فروش رساند و معادل آن را در اروپا خریداری نمود. این جابهجایی استراتژیک، سود سرشار ۱۱ میلیارد یورویی را به دلیل صرف قیمتی ناشی از تعرفهها برای فرانسه به همراه داشت.
کاهش چشمگیر ذخایر خارجی طلا توسط بانک مرکزی هند
بانک مرکزی هند مدیریت ریسک داراییهای خود نزد بانک انگلستان و بانک تسویهحسابهای بینالمللی (BIS) را به شدت تغییر داده است. دادههای رسمی نشان میدهند سهم طلای نگهداریشده هند در خارج از مرزها از ۵۵ درصد در مارس ۲۰۲۳ به ۲۲ درصد در مارس ۲۰۲۶ کاهش یافته است. این انتقال کلان نشاندهنده بازنگری عمیق دهلینو در نقش طلا و تقویت ملاحظات حاکمیتی در داخل کشور است.
ورود سنگاپور و هنگکنگ به رقابت جذب ذخایر طلا
کشورهای آسیایی از فرصت کاهش اعتماد به بازارهای غربی برای ارتقای جایگاه خود استفاده میکنند. سنگاپور و هنگکنگ رقابت فشردهای را برای ارائه خدمات خزانهداری به بانکهای مرکزی آغاز کردهاند. مقامات سنگاپوری اعلام کردهاند که یک سامانه پیشرفته تسویه معاملات فرابورس طلا (OTC) و خدمات تخصصی خزانهداری را برای جذب این داراییهای سرگردان راهاندازی میکنند.
تشدید فشارهای سیاسی در آلمان و ایتالیا برای خروج داراییها
بانکهای مرکزی آلمان، ایتالیا، هلند، یونان و سوئد همچنان بخشی از ذخایر خود را در نیویورک نگهداری میکنند. با این حال، فشارهای سیاسی داخلی در آلمان و ایتالیا به دلیل نگرانی از مداخله احتمالی واشنگتن افزایش یافته است. انتقادات مداوم دونالد ترامپ از ساختار فدرال رزرو و ابهامات پیرامون استقلال بانک مرکزی آمریکا، انگیزههای سیاسی برای انتقال طلا به داخل را تقویت میکند.
***
روند رو به رشد بازگرداندن طلا به خزانههای داخلی، نشاندهنده تغییر پارادایم در ساختار مدیریت ذخایر ارزی جهان است. پیشی گرفتن طلا از اوراق خزانهداری آمریکا ثابت میکند که اتکا به دلار به عنوان دارایی بدون ریسک جهانی مخدوش شده است. این جابهجاییها اگرچه نقدشوندگی بازار ۲۰۰ میلیارد دلاری لندن را در کوتاهمدت تهدید نمیکند، اما قطببندی جدیدی را در جغرافیا و خدمات خزانهداری بینالمللی ایجاد خواهد کرد. انتقال طلا به داخل مرزها، هزینه فرصت نقدشوندگی را افزایش میدهد اما ضریب امنیت حاکمیتی را در برابر نظام تحریمها به حداکثر میرساند. در نهایت، این تحولات ساختاری پایداری بلندمدت بازارهای مالی سنتی غرب را با چالشهای جدی مواجه میسازد.