ایران با تدوین نخستین نقشه راه مواد معدنی حیاتی و ابلاغ فهرست ۳۰ ماده کلیدی، رسماً وارد عرصه رقابت نوظهور حکمرانی مواد معدنی استراتژیک شده است. به گفته سید عباس حسینی، عضو هیئت عامل ایمیدرو، دستاوردهایی نظیر راهاندازی اولین واحد فرآوری مونازیت در غرب آسیا و تولید اکسیدهای عناصر نادر خاکی با خلوص بیش از ۹۹ درصد، نشان از حرکت هدفمند کشور به سمت بومیسازی فناوریهای پیچیده دارد. این اقدامات با فعالسازی دهها پروژه اکتشافی در ذخایر مهمی چون مروست یزد، بسترساز تبدیل پتانسیلهای معدنی به ابزارهای قدرت اقتصادی در آینده نزدیک است.
تدوین نقشه راه ساختاریافته و آغاز به کار کارگروه تخصصی
گامهای نخست ایران برای ورود به حوزه حکمرانی مواد معدنی حیاتی، فراتر از یک کشف ساده، معطوف به طراحی سیاستهای کلان و شکلدهی به یک زنجیره ارزش ملی است. در همین راستا، برای اولین بار در کشور نقشه راه مواد معدنی حیاتی و راهبردی تدوین شده و فهرست ۳۰ ماده معدنی حیاتی نیز به صورت رسمی ابلاغ گردیده است. همزمان با این بخش از فرآیند سیاستگذاری، کارگروه تخصصی این حوزه فعالیت عملیاتی خود را آغاز کرده تا هماهنگی میان ارکان مختلف برای توسعه این زنجیره شتاب بیشتری بگیرد.
بومیسازی فناوریهای جداسازی و بهرهبرداری از ذخایر راهبردی
اقدامات فناورانه ایران در سالهای اخیر منجر به دستاوردهای متمایزی در سطح منطقه شده است که راهاندازی پایلوت تولید اکسیدهای عناصر نادر خاکی از آن جمله است. افتتاح نخستین واحد فرآوری مونازیت در غرب آسیا و دستیابی به دانش تولید اکسیدهایی با خلوص بیش از ۹۹ درصد، توان علمی کشور را در این بخش افزایش داده است. این بسترسازیهای تکنولوژیک در کنار حمایت از شرکتهای دانشبنیان و فعالسازی دهها پروژه اکتشافی در ذخایر بزرگی نظیر مروست یزد، تصویر جدیدی از توانمندیهای معدنی ایران را به نمایش میگذارد.
تبدیل ذخایر معدنی به ابزار اعمال قدرت در اقتصاد جهانی
رقابتهای فشرده بینالمللی بر سر عناصر نادر خاکی نشان میدهد که این مواد از یک کالای تجاری صرف خارج شده و به ابزاری برای اعمال قدرت اقتصادی تبدیل شدهاند. تجربه ماههای اخیر اثبات کرده است که اکتفا به داشتن ذخایر زیرزمینی و خامفروشی نمیتواند جایگاه مؤثری را برای کشورها در اقتصاد آینده تضمین کند. ایران زمانی در این رقابت ژئوپلیتیک موفق خواهد بود که سیاستگذاری چابک، فناوری فرآوری، دانش تخصصی و سرمایهگذاری هوشمند را در کنار هم قرار داده و این حوزه را به عنوان یک اولویت ملی هدایت کند.
***
رویکرد جدید ایمیدرو در تدوین نقشه راه مواد معدنی حیاتی، واکنشی هوشمندانه به تغییر پارادایم در اقتصاد سیاسی بینالملل و گذار جهانی به سمت فناوریهای پیشرفته و سبز است. دستیابی به دانش فرآوری مونازیت و تولید اکسیدهای عناصر نادر خاکی با خلوص بالا، گلوگاه اصلی این صنعت یعنی “فناوری جداسازی” را هدف قرار داده است که ارزشافزوده اصلی این زنجیره را خلق میکند. با توجه به ذخایر استراتژیک کشفشده مانند مروست یزد، ورود ایران به این عرصه میتواند ساختار درآمدهای ارزی کشور را متنوع کرده و آسیبپذیری اقتصاد ملی را در برابر تحریمها کاهش دهد. تجمیع توان شرکتهای دانشبنیان با ظرفیتهای حاکمیتی ایمیدرو، پیششرط لازم برای حرکت از مزیت مطلق (داشتن منابع) به سمت مزیت رقابتی (تولید محصولات با فناوری بالا) است که در نهایت جایگاه دیپلماتیک و اقتصادی ایران را در زنجیره تأمین جهانی ارتقا میبخشد.
