نخستین رویداد کیوتاک با تمرکز بر توسعه تجارت اجتماعی و اقتصاد دیجیتال، به میزبانی بانک قرضالحسنه مهر ایران برگزار شد. در این نشست تخصصی، مقامات بانکی و مدیران ارشد فینتک کشور بر ضرورت گذار از مدلهای تراکنشمحور سنتی به سمت ایجاد اکوسیستمهای مبتنی بر اعتماد و داده تاکید کردند. بررسیها نشان میدهد ۵۰ درصد خردهفروشی آنلاین کشور در بستر تجارت اجتماعی انجام میشود که پیشبینی رشد ۳۷ درصدی آن تا سال ۲۰۳۰، توسعه ابزارهای نوین مانند کیف پول دیجیتال و خدمات اعتبارمحور را الزامی ساخته است. بانک مهر ایران نیز در قالب برنامه جامع ۳ ساله خود، تفکیک خطوط کسبوکار را برای تحقق شمولیت مالی عملیاتی کرد.
تلاقی زیست دیجیتال با نظام بانکداری و ضرورت گذار از نقاط انسداد تراکنشمحور
روندهای کلان اقتصادی نشان میدهند که ساختارهای تراکنشمحور سنتی در حال رسیدن به نقاط انسداد فیزیکی و فرآیندی خود هستند. مرزهای پیشین میان کسبوکارهای مستقل از میان رفته و جبهه جدیدی از همگرایی اقتصادی شکل گرفته است. با توجه به حضور روزانه ۴ تا ۵ ساعته شهروندان در شبکههای اجتماعی، ورود نظام بانکی به زیستجهان دیجیتال و توسعه بانکداری تجارت اجتماعی یک ضرورت گریزناپذیر است. رهایی بانکداری از قید زمان و مکان، مفاهیمی چون بانکداری باز، اشتراکگذاری داده و اقتصاد اشتراکی را پدید آورد. این تحول راهبردی که بر چهار محور جامعه، تعامل، شبکه و اعتماد استوار است، با تکيه بر فناوری وب ۳ و اثر شبکهای کاربران، رفتار مشتریان نسل جدید را پوشش میدهد.
استقرار برنامه جامع راهبردی ۳ ساله و تفکیک خطوط کسبوکار در بانک مهر ایران
بانک قرضالحسنه مهر ایران به عنوان بزرگترین بانک قرضالحسنه کشور، حدود ۷۰ درصد خدمات خود را در بسترهای آنلاین ارائه میدهد. این مجموعه با هدف پایدارسازی جریان درآمدی، برنامه جامع راهبردی ۳ ساله خود را بر دو محور هوشمندی و اکوسیستمگرایی مستقر کرد. در این مدل، برای ارائه خدمات شخصیسازیشده، تفکیک دقیق خطوط کسبوکار به چهار حوزه بانکداری اجتماعی، خرد، اصناف و شرکتی عملیاتی شد. بانکداری اجتماعی بر فراگیری مالی و شمولیت اقشار مختلف جامعه تمرکز دارد. در این راستا پروژه سرزمین هوشمند مهر و تعریف بیش از ۱۰۰ پروژه تحولی، تعامل با ذینفعان اکوسیستم نوآوری را عمیقتر خواهد کرد.
نقش تسهیلگری فینتکها و پلتفرمها در هدایت جریان داده و پول به دل تجارت
تجارت اجتماعی فرآیندی فراتر از پرداختهای ساده بوده و نیازمند تلفیق جریان داده، کالا و پول در بسترهای مشترک است. شرکتهای فینتک میتوانند به عنوان پلی میان شبکه بانکی و کسبوکارها، سرعت فرآیندها را افزایش داده و هزینههای عملیاتی را کاهش دهند. در حال حاضر، ارزش بازار تجارت اجتماعی در کشور حدود ۱۲۰ هزار میلیارد تومان (۱۲ diagnostic همت) برآورد میشود. این حوزه بیش از ۵۰ درصد خردهفروشی آنلاین و ۷۰ درصد تعداد تراکنشهای الکترونیک را به خود اختصاص داد. با آنکه رشد تجارت الکترونیک سنتی تا سال ۲۰۳۰ حدود ۲۰ درصد خواهد بود، تجارت اجتماعی رشد ۳۷ درصدی را تجربه میکند. شبکههای اجتماعی از ابزار اطلاعرسانی به ویترین فروش مستقیم تبدیل شدند.
مدیریت تعارض و توسعه کیف پول به عنوان راهکار جایگزین کارتبهکارت
اعتماد میان خریدار و فروشنده، مهمترین چالش موجود در بازار گفتگومحور شبکههای اجتماعی است. حدود ۶۴ درصد از کاربران جهانی شبکههای اجتماعی دستکم یک خرید را در این بسترها تجربه کردهاند. برای حل چالشهای پرداخت، روشهای سنتی کارتبهکارت به دلیل خروج مخاطب از بستر خرید دیگر کارآمد نیستند. راهکارهایی نظیر توسعه کیف پول فروشندگان، خدمات اعتبار مبتنی بر فروش و سیستمهای بیعانه یا پیشپرداخت زنجیره ارزش را تقویت میکند. همچنین ارائه خدمات لندتک و BNPL برای خرید اقساطی، قدرت خرید ذینفعان را افزایش میدهد. خلق سامانه کیوبانک توسط بانک مهر ایران نمونهای از نوآوری در مسیر پرداخت متمرکز محسوب میشود.
چالشهای مالیاتی کسبوکارهای خرد و ضرورت حاکمیت داده در بازارگاهها
ظهور بازارگاههای بزرگ آنلاین مانع از رشد کسبوکارهای کوچک و خانگی نشده، بلکه آنها را به بازیگران اصلی تجارت اجتماعی تبدیل کرده است. این فعالان برای رشد نیازمند چابکی در پرداخت و دسترسی به امکانات تحلیل داده هستند. پلتفرمهای میزبان باید در موضوع حاکمیت داده امکانات لازم را به فعالان خرد اختصاص دهند. از سوی دیگر، ابهامات مالیاتی نظیر هزینه تبلیغات و جابجایی کالا در کنار تفکیک حسابهای شخصی از تجاری، چالشهای این بخش است. راهاندازی سامانههای یکپارچه برای راستیآزمایی هویت تجاری و رفتار مالیاتی فروشندگان، اعتماد عمومی را در پلتفرمهای بدون فضای فیزیکی ارتقا میدهد.
***
تحلیل مباحث مطرحشده در نشست کیوتاک نشان میدهد که تجارت اجتماعی در سال ۲۰۲۶ به یکی از محرکهای اصلی اقتصاد دیجیتال ایران تبدیل شده است. سهم ۵۰ درصدی این بازار از خردهفروشی آنلاین کشور، ضرورت بازنگری در ابزارهای رگولاتوری و نظارت پولی را تایید میکند. تداوم استفاده از روش کارتبهکارت به دلیل پنهانسازی جریان واقعی کالا و پول، علاوه بر افزایش فرار مالیاتی، ریسکهای امنیتی شبکه بانکی را بالا میبرد. ورود بانکهای مرجع مانند بانک مهر ایران و تعریف پلتفرمهایی چون کیوبانک، نقدینگی سرگردان این کانالها را به سمت حسابهای تجاری منضبط هدایت خواهد کرد. استقرار خدمات اعتباری خرد (BNPL) در این زیستبوم، بدون نیاز به خلق پول جدید، تحرک تقاضا را در بخش کسبوکارهای خانگی و اصناف خرد تضمین میکند.
