معاون بازرگانی شرکت صنعتی و معدنی گهرزمین با هشدار نسبت به وضعیت بحرانی بخش معدن، از احتمال وقوع اتفاقات ناگوار در این صنعت خبر داد. حسین اطمینان با اشاره به رشد بیش از ۶۰ درصدی بهره مالکانه، رشد ۱۱۱ درصدی انرژی و جهش ۲۷۴ درصدی سایر هزینهها در سال ۱۴۰۴، قیمتگذاری دستوری در بورس کالا را عامل اصلی توقف سرمایهگذاری و کاهش شدید بودجههای اکتشاف دانست. وی همچنین صدور ۶ بخشنامه قیمتگذاری طی دو سال را موجب سردرگمی بازار خواند.
هشدار نسبت به پیامدهای بحران در معادن کشور
معاون بازرگانی شرکت صنعتی و معدنی گهرزمین وضعیت صنایع معدنی را بسیار بحرانی ارزیابی کرد. حسین اطمینان در «همایش صنعت فولاد و سنگآهن در دوران تحول» بر لزوم مواجهه واقعی با چالشهای موجود تاکید کرد. وی با رد ادعای بهبود شرایط در این حوزه، نسبت به شنیده شدن خبرهای ناگوار در آینده نزدیک هشدار داد. او خواستار خروج از شعارهای خوشبینانه و تحلیل دقیق جایگاه فعلی بخش معدن شد.
جهش بیسابقه هزینههای تولید و انرژی در بخش معدن
اطمینان جزئیات و آمارهای تکاندهندهای را از وضعیت هزینههای عملیاتی مجموعههای معدنی ارائه کرد. میزان بهره مالکانه یا رویالتی دریافتی از معادن در سال ۱۴۰۴ بیش از ۶۰ درصد افزایش داشته است. همچنین هزینههای مربوط به تامین انرژی شامل آب، برق و گاز رشد ۱۱۱ درصدی را ثبت کرده است. علاوه بر این، سایر هزینههای جاری شرکتهای معدنی با افزایش سنگین ۲۷۴ درصدی مواجه شده است. این بار مالی سنگین مستقیماً توان مالی فعالان بخش معدن را مستهلک میکند.
افت استخراج و آسیب جدی به بخش اکتشاف
معاون بازرگانی «کگهر» به تبعات منفی افزایش هزینهها بر کل زنجیره تامین خوراک اشاره کرد. جهش هزینههای معدنکاری طی سه سال اخیر، کاهش حجم استخراج و افت تولید در مجموعهها را به دنبال داشته است. افت درآمدها نهایتاً منجر به افت شدید بودجههای مربوط به اکتشاف شده است. زنجیره فولاد بدون توسعه اکتشافات با ریسک جدی عدم تامین خوراک در آینده روبهرو خواهد شد.
شکاف قیمتگذاری داخلی با استانداردهای جهانی
اطمینان نحوه قیمتگذاری مواد اولیه نسبت به شماش فولادی را غیراقتصادی دانست. بر اساس محاسبات جهانی، سهم هر یک از حلقههای بالادستی متناسب با ۲۲ تا ۳۰ درصد قیمت میانگین شماش فولاد تعیین میشود. اما این سهم در سالهای اخیر در بازار ایران تنزل یافته است. نسبت قیمت مواد اولیه بالادست به شمش در ایران به ۱۵، ۲۰ و حداکثر ۲۱ درصد محدود شده است. این فاصله قیمتی امکان هرگونه جذب سرمایه در بخش معدن را مسدود میسازد.
انتقاد از دخالت بورس کالا و صدور بخشنامههای متعدد
معاون بازرگانی گهرزمین عملکرد بورس کالا در مدیریت عرضه و تقاضا را نقد کرد. بورس کالا به جای کشف قیمت واقعی، به ابزار قیمتگذاری دستوری و مهندسی قیمت مبدل شده است. مدیریت بورس کالا طی سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ اقدام به صدور ۶ بخشنامه برای قیمتگذاری کنسانتره و گندله کرده است. یعنی هر دو ماه یک دستورالعمل جدید صادر شده است. این رویه منجر به ایجاد سردرگمی و اغتشاش در مکانیزم بازار شده است.
***
اظهارات معاون بازرگانی شرکت صنعتی و معدنی گهرزمین، نشاندهنده تعمیق شکاف میان رشد هزینههای تولید و درآمد شرکتهای معدنی است. جهش فوقالعاده هزینههای انرژی و حقوق دولتی همراه با سرکوب قیمتها در بورس کالا، سودآوری زنجیره معدن را به شدت تهدید میکند. کاهش بودجههای اکتشافی در اثر افت درآمدها، امنیت تامین خوراک صنایع پاییندستی را در میانمدت از بین خواهد برد. بازنگری در فرمولهای قیمتگذاری، توقف بخشنامههای خلقالساعه و تطبیق نرخهای داخلی با استانداردهای جهانی، شرط لازم برای بازگشت جذابیت سرمایهگذاری به این حوزه است. بیتوجهی به این هشدارها، رکود عمیق و تعطیلی برخی از طرحهای توسعهای را در پی خواهد داشت.