وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از ارائه خدمات رایگان سلامت روان به بیش از ۳.۲ میلیون نفر از زمان آغاز بحران خبر داد. به گفته محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی این وزارتخانه، حدود ۷۰۰ روانشناس از ساعت ۸ صبح تا ۱۲ شب از طریق لاین ۹ سامانه ۱۹۰ مشاوره تلفنی رایگان ارائه میدهند. همزمان با فعالیت ۱۴۸ مرکز تخصصی «سراج» و ارائه خدمات دارویی و روانپزشکی مجانی، الگوی بومی ایران در مدیریت بحرانهای روانی مورد تقدیر سازمان جهانی بهداشت قرار گرفته است.
راهاندازی لاین ۹ سامانه ۱۹۰ و ارائه مشاوره تلفنی رایگان در سراسر کشور
وزارت بهداشت با هدف کاهش آسیبهای روانی و مدیریت استرس ناشی از بحران، لاین ۹ سامانه تلفنی ۱۹۰ را فعال کرده است. حدود ۷۰۰ روانشناس در سراسر کشور از ساعت ۸ صبح تا ۱۲ شب به صورت بینام و رایگان پاسخگوی تماسهای مردم هستند. در این سامانه، مداخلات روانشناختی کوتاهمدت، اصول کمکهای اولیه روانشناختی (PFA) و روشهای مدیریت سوگ به متقاضیان آموزش داده میشود. افرادی که نیاز به درمانهای طولانیمدت یا تخصصیتر داشته باشند، از این طریق به مراکز جامع سلامت ارجاع داده میشوند.
غربالگری ۳.۲ میلیون نفر و ارائه خدمات رایگان دارویی و روانپزشکی
از ابتدای بحران تا کنون، حدود ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از شهروندان از نظر اختلالات روانی مرتبط با حوادث و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) غربالگری شدهاند. خدمات درمانی در سطوح مختلف سازماندهی شده است؛ به طوری که پزشکان خانواده در مراکز جامع سلامت، داروهای عمومی کنترل استرس و خواب را تجویز میکنند و در صورت نیاز به درمانهای تخصصیتر، بیماران به روانپزشکان ارجاع میشوند. تمامی این خدمات تشخیصی، دارویی و مشاوره در شبکه بهداشتی دولتی به صورت کاملاً رایگان در اختیار مردم قرار میگیرد.
توسعه شبکه مراکز تخصصی «سراج» به ۱۴۸ مرکز در سطح کشور
مراکز سلامت روانی-اجتماعی (سراج) به عنوان تنها بخش ارائه خدمات منسجم و همزمان روانپزشکی، روانشناسی و مددکاری رایگان در کشور، نقش کلیدی در مدیریت آسیبها ایفا میکنند. تعداد این مراکز که در طول بحران ۱۰۴ واحد بود، با شروع روند توسعه از اردیبهشتماه و افتتاح مرکز میناب، اکنون به ۱۴۸ مرکز در سراسر کشور رسیده است. فرآیند توسعه شبکه سراج با همکاری دانشگاههای علوم پزشکی ادامه دارد و هر هفته مراکز جدیدی برای ارائه خدمات جامع شهری و منطقهای افتتاح میشوند.
ارزیابی سلامت روان کادر درمان و پایش روانی نیروهای خط مقدم
وزارت بهداشت برنامه جامع و داوطلبانهای را برای غربالگری کادر سلامت و نیروهای خط مقدم مواجهه با بحران به اجرا درآورده است. با توجه به مواجهه مکرر کادر درمان با صحنههای آسیبزا، لینکهای الکترونیکی سنجش استرس، افسردگی و اضطراب به صورت بینام در اختیار آنان قرار گرفته است. افرادی که در این پایشها نیازمند مداخلات روانی تشخیص داده شوند، از خدمات رواندرمانی تخصصی در مراکز جامع سلامت و مراکز سراج بهرهمند میشوند. همچنین وزارت بهداشت آماده ارائه خدمات مشابه به سایر نهادها و ارگانهای درگیر در بحران است.
بازتاب بینالمللی و تقدیر سازمان جهانی بهداشت از الگوی بومی سراج
طرح بومی «سراج» و الگوی ادغام خدمات سلامت روان در شبکه بهداشتی ایران به عنوان یک دستاورد نوآورانه در سطح جهانی شناخته شده است. مقامات عالیرتبه سازمان جهانی بهداشت (WHO) ضمن تمجید از این مدل، آن را الگویی قابل تعمیم برای سایر کشورهای جهان و منطقه توصیف کردهاند. همچنین این تجربه موفق در اجلاس وزرای بهداشت در قطر، نشست اخیر گروه بریکس در هند و مجلات معتبر علمی بینالمللی به عنوان یکی از جامعترین برنامههای مداخله در بحران بازنشر و معرفی شده است.
***
سرمایهگذاری وزارت بهداشت در توسعه زیرساختهای رایگان سلامت روان مانند لاین ۹ سامانه ۱۹۰ و مراکز «سراج»، گامی استراتژیک برای کاهش هزینههای پنهان اقتصادی ناشی از افت بهرهوری و بروز اختلالات مزمن رفتاری در جامعه است. غربالگری ۳.۲ میلیون نفر و فعالسازی ۷۰۰ روانشناس، از یکسو دسترسی عادلانه به خدمات درمانی را بدون تحمیل بار مالی به خانوارها تضمین میکند و از سوی دیگر مانع از سرریز بیماران به بخشهای بستری پرهیزینه میشود. رسمیت یافتن این الگو در نهادهای بینالمللی نظیر سازمان جهانی بهداشت و اجلاس بریکس، بستر مناسبی را برای انتقال دانش فنی و ارتقای اعتبار نظام بهداشت و درمان کشور در عرصه بینالمللی فراهم میسازد.
