قیمت نفت خام در بازارهای جهانی با رشدی انفجاری بیش از ۲۵ درصدی، به بالاترین سطح از اواسط سال ۲۰۲۲ میلادی رسید. این جهش قیمتی که شاخصهای برنت و WTI را به آستانه ۱۲۰ دلار رساند، مستقیماً از تشدید تنشهای نظامی در خاورمیانه و نگرانیهای عمیق از اختلال بلندمدت در عرضه انرژی از مسیر استراتژیک تنگه هرمز نشأت میگیرد. کاهش تولید نفت توسط تولیدکنندگان کلیدی منطقه مانند عراق و کویت، این بحران را تشدید کرده است.
ثبت رکوردهای جدید قیمت در بازار آسیا
در ساعات اولیه معاملات روز دوشنبه، ۱۸ اسفند، بازارهای انرژی شاهد یک شوک قیمتی بودند. قیمت نفت خام شاخص برنت دریای شمال با افزایشی معادل ۲۴ دلار و ۹۶ سنت یا ۲۷ درصد، به ۱۱۷ دلار و ۶۵ سنت برای هر بشکه رسید. این حرکت، بازار را در مسیر ثبت بزرگترین جهش روزانه قرار داد. همزمان، نفت خام شاخص وست تگزاس اینترمدیت (WTI) آمریکا نیز با رشد ۲۵ دلار و ۷۲ سنتی یا ۲۸.۳ درصدی، در قیمت ۱۱۶ دلار و ۶۲ سنت معامله شد. این افزایشها در مقطعی از معاملات، قیمت نفت WTI را به ۱۱۹ دلار و ۴۸ سنت و نفت برنت را به ۱۱۹ دلار و ۵۰ سنت رساند.
تنگه هرمز؛ شاهراه حیاتی در قلب بحران
نگرانی اصلی بازارها بر بحران تردد از تنگه هرمز متمرکز شده است. این گذرگاه استراتژیک، مسیر عبور حدود یکپنجم کل عرضه نفت و گاز طبیعی مایعشده (الانجی) جهان است. اختلال در حرکت نفتکشها به دلیل افزایش ریسکهای امنیتی و درگیریهای نظامی، فعالیتهای حملونقل دریایی را به شدت کُند کرده است. این وضعیت خریداران آسیایی را که وابستگی شدیدی به نفت خام خاورمیانه دارند، در موقعیت بسیار آسیبپذیری قرار داده است.
کاهش سریالی عرضه از سوی تولیدکنندگان کلیدی
در واکنش به این بحران، کشورهای عراق و کویت فرآیند کاهش تولید نفت خود را آغاز کردهاند. پیش از این نیز تولید الانجی قطر به دلیل مسدود ماندن تنگه هرمز به طور کامل متوقف شده بود. تحلیلگران بازار انرژی پیشبینی میکنند که امارات متحده عربی و عربستان سعودی نیز به زودی مجبور به کاهش تولید خواهند شد، زیرا ظرفیت ذخیرهسازی نفت آنها در حال تکمیل شدن است. به گفته منابع صنعتی، برداشت نفت عراق از میدانهای جنوبی با کاهشی ۷۰ درصدی به تنها ۱ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز رسیده است. شرکت نفت کویت نیز با اعلام شرایط اضطراری، کاهش تولید خود را کلید زده است.
پیشبینی نفت ۱۲۰ و ۱۳۰ دلاری در کوتاهمدت
تحلیلگران با اشاره به تثبیت قدرت تهران پس از درگیریهای نظامی، چشمانداز قیمتها را صعودی میبینند. ساتورو یوشیدا، تحلیلگر کالا در شرکت راکوتن، پیشبینی میکند که قیمت نفت خام آمریکا در مدتی کوتاه ابتدا به ۱۲۰ دلار و سپس به ۱۳۰ دلار برای هر بشکه خواهد رسید. او معتقد است که دورنمای تداوم انسداد تنگه هرمز و ادامه حملات تلافیجویانه ایران، روند خریدها در بازار را شتاب بخشیده است.
آثار بلندمدت اقتصادی حتی با توقف درگیری
کارشناسان هشدار میدهند که حتی اگر درگیریهای نظامی در خاورمیانه ظرف یک هفته به پایان برسد، آثار آن برای هفتهها یا ماهها بر مصرفکنندگان و کسبوکارها باقی خواهد ماند. تامینکنندگان با چالشهایی نظیر تاسیسات آسیبدیده، اختلال در لجستیک و افزایش ریسکهای حملونقل مواجه هستند. به گفته دنیل هاینز، استراتژیست ارشد کالا در بانک ANZ، اگر تولیدکنندگان کلیدی مجبور به بستن کامل چاههای نفت شوند، این اتفاق نه تنها تولید را بیشتر تحت تاثیر قرار میدهد، بلکه واکنش مثبت بازار به کاهش تنشها را نیز به تاخیر خواهد انداخت و قیمتهای بالا را برای مدتی طولانیتر حفظ میکند.
واکنش آمریکا؛ فشار برای برداشت از ذخایر استراتژیک
با اوجگیری قیمتها، فشار سیاسی بر دولت آمریکا نیز افزایش یافته است. چاک شومر، رهبر دموکراتهای سنای آمریکا، از دونالد ترامپ خواست تا برای ایجاد ثبات در بازار و کاهش قیمتها، از ذخایر استراتژیک نفت ایالات متحده برداشت کند. او این اقدام را برای متوقف کردن شوک قیمتی که خانوادههای آمریکایی به دلیل جنگ احساس میکنند، ضروری دانست.
***
جهش بیش از ۲۵ درصدی قیمت نفت، واکنشی مستقیم و فوری به ریسکهای ژئوپلیتیکی ملموس و اختلالات واقعی در عرضه انرژی است. این افزایش قیمت صرفاً مبتنی بر نگرانی نیست، بلکه با اقدام عملی تولیدکنندگانی مانند عراق و کویت در کاهش تولید به دلیل انسداد مسیر صادراتی تنگه هرمز، پشتیبانی میشود. این وضعیت نشان میدهد که بازار انرژی جهانی تا چه حد به ثبات در خاورمیانه وابسته است و چگونه یک بحران منطقهای میتواند به سرعت به یک شوک اقتصادی جهانی تبدیل شود. تحلیلها نشان میدهد که با توجه به احتمال تداوم تنشها و محدودیتهای فیزیکی در عرضه، فشار بر قیمتها در کوتاهمدت و میانمدت ادامه خواهد یافت و اقتصاد جهانی باید خود را برای دوره جدیدی از انرژی گرانقیمت آماده کند.
