شرکت فولاد مبارکه با پیادهسازی سیستمهای پیشرفته بازچرخانی پساب و ابرپروژه انتقال آب دریا، برداشت خود از حوضه زایندهرود را به صفر نزدیک کرد. آمارهای رسمی نشان میدهد این شرکت با وجود سه برابر کردن حجم تولید خود، میزان مصرف آب را به ازای هر تن تولید از ۱۰ مترمکعب به حدود ۲.۲ مترمکعب کاهش داده است. بر اساس ارزیابیهای وزارت نیرو، اجرای این طرحهای زیستمحیطی علاوه بر حفظ پایداری تولید، نقش مهمی در مهار خشکسالی فلات مرکزی ایفا میکند. تامین ۴۰ درصدی آب مصرفی شرکت تنها طی ۵ ماه از طریق خط انتقال دریای عمان، نماد کارآمدی این استراتژی ملی است.
ابتکارات فولاد مبارکه در مدیریت بحران کمآبی
خشکسالیهای پیاپی حوضه زایندهرود از دهه ۸۰، صنایع بزرگ استان اصفهان را با چالشهای جدی مواجه کرد. این چالشها در سالهای ۹۶ و ۹۷ به اوج خود رسید و تداوم کار این واحدها را تهدید کرد. در این میان، شرکت فولاد مبارکه با اتخاذ یک استراتژی هوشمندانه و سرمایهگذاری سنگین، این تهدید بزرگ را به فرصتی برای توسعه پایدار تبدیل کرد. این بنگاه اقتصادی با جمعآوری پسابهای شهری شهرهای اطراف و تصفیه پیشرفته آنها، نیازهای آبی خطوط تولید خود را به شکل بینظیری برطرف ساخت.
الگوی موفق تصفیه و بازچرخانی پساب در سطح ملی
اقدامات فولاد مبارکه در حوزه تصفیه و بازچرخانی پسابهای شهری و صنعتی به عنوان یک نمونه منحصربهفرد در کشور شناخته میشود. این شرکت سرمایهگذاریهای عظیمی برای احداث تصفیهخانههای مدرن انجام داده که همواره مورد توجه پژوهشگران دانشگاهی حوزه آب قرار دارد. با استفاده از این فناوریها، بازچرخانی پسابها سهمی بیش از ۵۰ درصد را در سیکل تولید این مجتمع صنعتی به خود اختصاص داده است. این اقدام علاوه بر تامین پایدار آب تولید، یک گام زیستمحیطی بزرگ در راستای مسئولیتهای اجتماعی به شمار میرود.
کاهش چشمگیر شاخص مصرف آب به ازای هر تن فولاد
بررسیهای آماری نشان میدهد مصرف آب فولاد مبارکه در سال ۹۲ حدود ۵ مترمکعب به ازای تولید هر تن تختال بود. این رقم پیش از آغاز برنامههای بهینهسازی، حتی به بیش از ۱۰ مترمکعب نیز میرسید. با اجرای زنجیرهای از پروژههای مدیریت مصرف، این میزان اکنون به حدود ۲.۲ مترمکعب به ازای هر تن تولید کاهش یافته است. این کاهش مصرف در شرایطی ثبت میشود که حجم کل تولیدات این کارخانه نسبت به گذشته رشد سه برابری را تجربه میکند.
کاهش سهم آب صنایع از حوضه آبریز زایندهرود
سیاستهای مصرف بهینه آب در صنایع بزرگ اصفهان، بار سنگینی را از روی منابع زایندهرود برداشته است. در انتهای دهه ۸۰ سهم کل آب تخصیصیافته به بخش صنعت استان اصفهان بیش از ۱۱۰ میلیون مترمکعب در سال بود. با اقدامات اصلاحی شرکتهایی نظیر فولاد مبارکه، این میزان در سال گذشته به ۴۰ میلیون مترمکعب کاهش یافت. در حال حاضر سهم کل صنایع از منابع آب تخصیصی زایندهرود حدود ۳.۵ تا ۴ درصد است که این مقدار تاثیری بر کل منابع حوضه ندارد.
رکوردشکنی بیسابقه در انتقال آب دریا به فلات مرکزی
فولاد مبارکه با مشارکت شرکتهای بزرگی چون پالایشگاه اصفهان و ذوبآهن، ابرپروژه انتقال آب دریا را از سال ۱۴۰۱ آغاز کرد. این پروژه ملی با سرعتی بیسابقه اجرا شد و آب دریا در سال ۱۴۰۴ به استان اصفهان رسید. این شرکت بزرگ صنعتی تنها در ۵ ماه از سال ۱۴۰۴ توانست حدود ۴۰ درصد از نیاز آبی خود را از این منبع تامین کند. بهرهبرداری از این خط انتقال، میزان برداشت مستقیم کارخانه از زایندهرود را به همان میزان کاهش داد و مسیر صفر کردن برداشت از این رودخانه را هموار کرد.
تداوم تولید با تکیه بر پساب در شرایط اضطراری
سیستمهای بازچرخانی آب نقش حیاتی خود را در تدوام تولید فولاد مبارکه در شرایط سخت به اثبات رساندهاند. در جریان حوادث اخیر و جنگ رمضان که بخشهایی از مجتمع آسیب دید، فعالیت واحدهای فعال کارخانه بدون وقفه ادامه یافت. آب موردنیاز این بخشها به طور کامل از طریق تصفیه و بازچرخانی پسابهای شهری تامین شد. این موضوع نشاندهنده تابآوری بالای خطوط تولید به واسطه پایداری منابع آب جایگزین است.
استراتژیهای آینده برای کاهش هدررفت آب
برنامههای توسعهای فولاد مبارکه برای بهینهسازی بیشتر مصرف آب در سالهای آینده با جدیت دنبال میشود. این شرکت پروژههایی را برای تبدیل سیستمهای خنککننده برجهای تر به برجهای خشک یا هیبریدی در دست اجرا دارد. این تغییرات ساختاری در خطوط تولید، نیازهای تبخیری تجهیزات را به حداقل میرساند. هدف نهایی این طرحها، حفظ ارزش اقتصادی آب در اقلیم خشک فلات مرکزی ایران و ایفای نقش مسئولانه در حوزه محیطزیست است.
***
اقدامات جامع فولاد مبارکه نشان میدهد این بنگاه بزرگ صنعتی ارزش حیاتی منابع آبی را در فلات مرکزی ایران به درستی درک کرده است. کاهش برداشت از زایندهرود در کنار افزایش سه برابری تولید، نشاندهنده بهرهوری بالای اقتصادی به ازای هر قطره آب مصرفی در این واحد است. ارزشافزوده اقتصادی حاصل از مصرف آب در این صنعت به هیچ وجه با سایر بخشها قابلمقایسه نیست. تصمیم کلان شرکت برای صفر کردن برداشت از رودخانه زایندهرود با تکیه بر پروژه انتقال آب دریا، الگو و حرکتی ارزشمند در سطح ملی است. این مسیر هوشمندانه تضمینکننده امنیت تولید در بزرگترین قطب فولادی کشور خواهد بود.
