رئیس سازمان هواشناسی از بهبود وضعیت بارندگی در فروردین ۱۴۰۵ و ثبت میانگین بارش ۸ درصد بالاتر از حد نرمال خبر داد. با این حال، سحر تاجبخش مسلمان با هشدار نسبت به توزیع نامناسب بارشها، اعلام کرد که استانهای راهبردی نظیر تهران، گیلان و قزوین همچنان با کاهش ۲۰ تا ۳۶ درصدی بارندگی روبرو هستند. افزایش ۱.۴ درجهای دمای کشور نسبت به بلندمدت، ضرورت مدیریت جدی مصرف آب در کلانشهرها را دوچندان کرده است.
بهبود تراز آبی کشور با ورود سامانههای بارشی فروردین
بررسیهای آماری نشان میدهد که از ابتدای سال آبی (مهر ۱۴۰۴) تا پایان اسفند همان سال، ایران با خشکسالی خفیف و کاهش ۳ درصدی بارشها روبرو بوده است. اما با آغاز فروردین ۱۴۰۵ و ورود جبهههای بارشی متعدد، ورق برگشت و تا تاریخ ۱۳ فروردین، میانگین بارش کل کشور به ۸ درصد بالاتر از نرمال صعود کرد. این تغییر وضعیت، ناشی از بارشهای موثر در استانهایی همچون هرمزگان و خراسان جنوبی است که بیش از ۷۰ درصد فراتر از شاخصهای بلندمدت، نزولات آسمانی دریافت کردهاند.
هشدار قرمز برای تهران و نیمه شمالی کشور
علیرغم آمار مثبت کشوری، توزیع جغرافیایی بارشها به شدت ناعادلانه گزارش شده است. ۸ استان کلیدی شامل تهران، سمنان، قزوین، قم، گیلان، مازندران، همدان و مرکزی با افت شدید ۲۰ تا ۳۶ درصدی بارندگی نسبت به میانگین نرمال مواجه هستند. این ناترازی در تهران به حدی جدی است که در سال ۱۴۰۴ کاهش بیش از ۵۰ درصدی بارش ثبت شده بود و بهبودهای اخیر فروردینماه هنوز نتوانسته است ذخایر سدها و سفرههای زیرزمینی این مناطق را به تراز اطمینانبخش برساند.
افزایش ۱.۴ درجهای دما و تبخیر ذخایر آبی
چالش جدی دیگر در کنار نامنظمی بارشها، افزایش میانگین دمای کشور است. از ابتدای سال آبی تاکنون، دمای هوای ایران ۱.۴ درجه سلسیوس نسبت به مقادیر بلندمدت گرمتر شده است. بیشترین جهش دمایی در نوار شمالی و شمالشرقی کشور (گیلان، مازندران، گلستان، اردبیل، البرز و خراسانها) با بیش از ۲ درجه افزایش ثبت شده که مستقیماً نرخ تبخیر منابع آبی را بالا میبرد. در مقابل، استانهای جنوبی نظیر هرمزگان و فارس با افزایش دمای کمتر از ۱ درجه، شرایط پایدارتری را تجربه کردهاند.
پیشبینی پایداری بارشها و لزوم صرفهجویی در بهار
طبق آخرین نقشههای پیشبینی هواشناسی، انتظار میرود روند بارشها در حد نرمال تا پایان فصل بهار حفظ شود، هرچند افزایش دمای ۱ تا ۲ درجهای همچنان محتمل است. با توجه به انباشت خشکسالیهای پیاپی در سالهای گذشته، سازمان هواشناسی تأکید دارد که آمارهای مثبت فعلی نباید منجر به خوشبینی کاذب شود. مدیریت مصرف آب به ویژه در کلانشهرها یک ضرورت غیرقابل انکار است و شهروندان باید در زمان بارشهای رگباری بهاره، جهت پیشگیری از خطرات سیلابهای ناگهانی، به هشدارهای آنی توجه کنند.
***
افزایش ۸ درصدی بارشهای کشوری در کنار افت ۳۶ درصدی در قطبهای جمعیتی مانند تهران، نشاندهنده یک «پارادوکس آبی» است که هزینههای مدیریت تأمین آب را افزایش میدهد. از منظر اقتصاد کشاورزی، بارشهای سنگین در جنوب و شرق کشور (بیش از ۷۰ درصد فراتر از نرمال) میتواند منجر به تقویت مراتع و تولید محصولات دیم شود، اما خشکسالی در نیمه شمالی، امنیت غذایی و هزینههای انتقال آب به کلانشهرها را با چالش مواجه میکند. افزایش دما نیز با بالابردن تقاضای برق برای سرمایش، فشار مضاعفی بر زیرساختهای انرژی وارد خواهد کرد که مدیریت هوشمندانه و بازچرخانی آب در صنایع را به یک اولویت استراتژیک تبدیل میکند.
