بر اساس گزارش روزنامه دیلی تلگراف، فرانسه و انگلیس در حال تدوین طرحی برای تشکیل یک ائتلاف دریایی عمدتاً اروپایی هستند. هدف این ائتلاف، مدیریت امنیت تنگه هرمز پس از پایان یک جنگ احتمالی علیه ایران است. این طرح به طور مشخص ایالات متحده، اسرائیل و ایران را از مشارکت در عملیات کنار میگذارد. این اقدام که با هدف استقلال راهبردی اروپا و پاکسازی مسیرهای کشتیرانی از مین انجام میشود، با خطر برانگیختن خشم دونالد ترامپ مواجه است. رهبران اروپایی پیش از این نیز درخواستهای آمریکا برای مشارکت در محاصره ایران را رد کرده بودند.
ائتلاف اروپایی برای جایگزینی آمریکا در تنگه هرمز
روزنامه دیلی تلگراف گزارش داده است که امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، و کایر استارمر، نخست وزیر انگلیس، پیشگام طرحی برای حذف ایالات متحده از عملیات امنیتی تنگه هرمز هستند. این برنامه برای دوره پس از پایان جنگ احتمالی با ایران طراحی شده است. این 2 رهبر در حال ایجاد ائتلافی متشکل از کشورهای عمدتاً اروپایی هستند. ساختار این اتحاد مشابه «ائتلاف کشورهای مایل» به رهبری فرانسه و انگلیس است که در اوکراین فعالیت میکند. هدف اصلی، اعزام کشتیهای مینروب و پشتیبانی برای پاکسازی مسیرهای حیاتی کشتیرانی است. این ائتلاف به شرکتهای بینالمللی اطمینان خواهد داد که پس از توقف درگیریها میتوانند با ایمنی کامل از تنگه عبور کنند.
خطر خشم ترامپ و نادیده گرفتن درخواستهای آمریکا
اجرای این طرح اروپایی، خطر خشمگین کردن دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا را به همراه دارد. ترامپ پیش از این بارها متحدان ناتو را به دلیل عدم مشارکت کافی در درگیریها مورد انتقاد قرار داده بود. او همچنین تهدید کرده بود که در تعهدات آمریکا نسبت به این پیمان نظامی بازنگری خواهد کرد. رهبران اروپایی با اصرار بر اینکه این جنگ، «جنگ آنها نیست»، درخواستهای واشنگتن برای اعزام کشتیهای جنگی به تنگه هرمز را نادیده گرفتهاند. آنها همچنین درخواستهای اخیر ترامپ برای کمک به محاصره بنادر ایران را رد کردهاند. این محاصره با هدف وادار کردن تهران به بازگشایی این آبراه استراتژیک که حدود یک پنجم نفت جهان از آن عبور میکند، مطرح شده بود.
مأموریت دفاعی بینالمللی بدون کشورهای متخاصم
نخست وزیر انگلیس و رئیس جمهور فرانسه روز جمعه میزبان یک کنفرانس ویدیویی با دهها کشور خواهند بود. موضوع این نشست، بررسی بهترین روش برای نظارت بر منطقه پس از برقراری آتشبس دائمی است. مکرون روز سهشنبه تصریح کرد که این یک مأموریت دفاعی بینالمللی خواهد بود. او تاکید کرد که کشورهای «متخاصم» مانند اسرائیل، ایران و آمریکا در آن مشارکت نخواهند داشت. ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه نیز تأیید کرد این مأموریت تنها پس از برقراری آرامش قابل استقرار است. وی افزود که عملیات باید پس از توقف کامل خصومتها آغاز شود و با کشورهای منطقه از جمله ایران هماهنگ خواهد شد. این هماهنگی میتواند به معنای لزوم کسب موافقت تهران برای اجرای مأموریت باشد.
مقیاس عملیات: یادآور جنگ نفتکشهای دهه 1980
منابع آگاه به روزنامه دیلی تلگراف گفتهاند که مقیاس این مأموریت دریایی، یادآور عملیات انجام شده در طول جنگ نفتکشها در دهه 1980 است. در آن دوره، دهها کشتی از یک ائتلاف بینالمللی، شامل یک گروه ضربت ناو هواپیمابر، به منطقه اعزام شدند. نیروی دریایی انگلیس در حال آمادهسازی خلیج لایم به عنوان یک مرکز فرماندهی و کنترل بالقوه برای این مأموریت است. این عملیات شامل اعزام کشتیهای مینیاب، پهپادهای زیرسطحی، سطحی و هوایی و همچنین کشتیهای جنگی برای تأمین دفاع هوایی خواهد بود. هدف اولیه، فراهم کردن تدارکات برای خروج صدها کشتی گیر افتاده در تنگه است. گام بعدی یک عملیات بزرگ مینزدایی برای بازگشایی کامل آبراه خواهد بود.
برتری فنی اروپا در مینروبی و استفاده از پهپاد
اروپا از نظر تجهیزات مینروبی برتری قابل توجهی نسبت به آمریکا دارد. این قاره حدود 150 کشتی مینروب در اختیار دارد، در حالی که آمریکا بخش بزرگی از ناوگان مینروب خود را از رده خارج کرده است. انگلیس به طور ویژه بر استفاده از پهپادها برای عملیات پاکسازی مینها اصرار دارد. این رویکرد ریسک جانی برای ملوانان را به حداقل ممکن میرساند. این مأموریت همچنین شامل اسکورتهای نظامی منظم و نظارت مستمر توسط ناوچهها و ناوشکنها خواهد بود. این اقدامات برای اطمینانبخشی به شرکتهای کشتیرانی و بیمههای بینالمللی جهت استفاده ایمن از تنگه ضروری است.
چالشهای دیپلماتیک و سیاسی پیش رو
اختلافنظرهایی میان متحدان اروپایی وجود دارد که باید حل و فصل شود. مقامات انگلیسی نگران هستند که کنار گذاشتن آمریکا، ترامپ را خشمگین کرده و در نهایت عملیات را با محدودیت مواجه کند. در مقابل، دیپلماتهای فرانسوی معتقدند که مشارکت آمریکا، این عملیات را از نظر ایران غیرقابل قبول خواهد ساخت. انتظار میرود آلمان در این مأموریت شرکت کند، اما سوابق تاریخی جنگ جهانی دوم، هرگونه اقدام نظامی برونمرزی را برای برلین از نظر سیاسی دشوار میکند. دولت ایتالیا نیز اعلام کرده که بدون مجوز سازمان ملل، هیچ کشتی جنگی به تنگه اعزام نخواهد کرد. این مذاکرات در بحبوحه ناامیدی فزاینده اروپا از سیاستهای ترامپ برگزار میشود. روزنامه وال استریت ژورنال نیز گزارش داد که آمریکا در جلسه آنلاین مربوط به این طرح شرکت نخواهد کرد. در عین حال، فرانسه تلاش کرده تا چین و هند را نیز به این گفتگوها دعوت کند.
***
طرح مشترک فرانسه و انگلیس برای ایجاد یک نیروی دریایی مستقل اروپایی در تنگه هرمز، یک گام مهم در جهت تحقق «استقلال راهبردی اروپا» از واشنگتن است. این اقدام که ریشه در ناامیدی از سیاستهای غیرقابل پیشبینی دولت ترامپ دارد، نشاندهنده تلاش اروپا برای کنترل سرنوشت امنیتی و اقتصادی خود در یکی از حیاتیترین آبراههای جهان است. با کنار گذاشتن عامدانه آمریکا، اروپا پیامی دوگانه ارسال میکند: از یک سو به ایران نشان میدهد که قصد دارد مسیری دیپلماتیک و کمتر تقابلی را در پیش گیرد و از سوی دیگر، به واشنگتن اعلام میکند که دیگر حاضر نیست به طور کامل تحت فرماندهی امنیتی آن عمل کند. موفقیت این طرح میتواند توازن قدرت در خلیج فارس را تغییر داده و نقش آمریکا به عنوان ضامن اصلی امنیت منطقه را به چالش بکشد.
