سازمان تأمین اجتماعی با جابهجایی اولویتهای راهبردی خود، مدل اداره سنتی را به حکمرانی مبتنی بر نتیجه و آثار اجتماعی تغییر داد. این سازمان با ادغام و فرآوری پروژههای موازی، ۱۲ طرح کلان تحولی را با تمرکز بر سه محور پایداری مالی، تحول دیجیتال و ارتقای رضایتمندی ۴۷ میلیون ذینفع به فاز عملیاتی رسانده است. برگزاری ۲۳۸ جلسه نظارت سیستمی به رهبری مدیرعامل، به تحویل ۸۹ خروجی فناورانه و آییننامهای منجر شد که در سال ۱۴۰۵ هزینه تعهدات ماهانه ۲۱۰ هزار میلیارد تومانی سازمان را مدیریت میکند. این اصلاحات ساختاری در حوزههای بهداشت، وصول مطالبات، بازرسی هوشمند و خروج از بنگاهداری، گامی زیربنایی برای انطباق با تکالیف برنامه هفتم پیشرفت به شمار میرود.
چرخش راهبردی از وظیفهگرایی به حکمرانی نتیجهمحور در تأمین اجتماعی
سازمان تأمین اجتماعی با هدف بهبود عملکرد و ارتقای خدمات به شرکای اجتماعی، مسائل کلیدی خود را در قالب طرحهای تحولی بازتعریف کرد. این برنامهها ابتدا شامل ۲۰ طرح توسعهای بود که پس از پایش اثرگذاری و ادغام موارد موازی، به ۱۲ طرح فعال و منسجم تبدیل شد. مبنای اصلی این تحول بر سه محور پایداری مالی، ارتقای رضایتمندی اجتماعی و چابکسازی دیجیتال استوار است. این رویکرد پروژهمحور تلاش میکند سازمان را از مدل اداره مبتنی بر وظایف جاری به مدل اداره مبتنی بر اثرات ملموس اجتماعی هدایت کند. این فرآیند با برگزاری ۲۳۸ جلسه هفتگی نظارت سیستمی با حضور مدیرعامل پیگیری میشود. تحویل ۸۹ خروجی شامل ۱۰ سامانه، ۱۰ داشبورد مدیریتی و ۱۷ سرویس غیرحضوری پایداری این مسیر را تضمین کرد. همچنین برنامهریزی برای رونمایی از ۳۵ خروجی جدید در دستور کار قرار دارد.
یکپارچهسازی فرآیندهای بیمهای و ایجاد نظام تعهدی در شعب
تأمین اجتماعی با هدف کاهش مراجعات حضوری و هوشمندسازی خدمات، ادغام طرحهای موازی را عملیاتی کرد. طرح بیمه متمرکز و یکپارچهسازی شعب با طرح ایجاد نظام یکپارچه مالی تعهدی ترکیب شد. این ساختار جدید چالش الزام بیمهشدگان به مراجعه به یک شعبه خاص را برطرف میسازد. با استقرار مرکز پشتیبان مرکزی، فرآیند ورود و پردازش دادهها کاملاً متمرکز میشود. تاکنون ماژول امور بیمهشدگان شامل بیمه رانندگان و مشاغل آزاد با پیشرفت ۱۰۰ درصدی در بخش انتقال اطلاعات مواجه شد. سیستم پرداخت نوین نیز در سراسر کشور به مرحله بهرهبرداری رسید. علاوه بر این، اصلاح فرآیند صدور مفاصاحسابهای تعهدی مقاطعهکاران با رویکرد برخط، فاز طراحی و آزمون با دادههای واقعی را پشت سر گذاشت. این سیستم جهت استفاده به سامانه ستاد ایران تحویل داده شد.
استقرار پرونده سلامت الکترونیک و اجرای گام به گام نظام ارجاع
حوزه درمان با پوشش ۴۷ میلیون نفر از بیمهشدگان، نیازمند عادلانهسازی دسترسی به خدمات سلامت است. سازمان با تکیه بر ۷۹ بیمارستان و ۳۲۹ مرکز درمانگاهی، طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع را پیش میبرد. در این راستا پرونده سلامت الکترونیک که تلفیقی از دادههای خوداظهاری و سوابق سازمانی است، عملیاتی شد. همچنین رونمایی از داشبورد اختصاصی مدیریت درمان، سیاستگذاری بر مبنای دادههای راهبردی را ممکن ساخت. اجرای نظام نوین ارجاع نیز در استانهای تهران و البرز وارد فاز عملیاتی شد. این طرح پس از دریافت بازخوردها به سراسر کشور و مراکز طرف قرارداد دانشگاهی توسعه مییابد. طراحی سامانه تلهمدیسین برای ارائه خدمات درمان از راه دور اقدام بعدی سازمان در این بخش است.
الکترونیکی شدن اسناد پزشکی در قالب طرح ملی رسا
سازمان تأمین اجتماعی به عنوان بزرگترین خریدار خدمات درمانی، سالانه بالغ بر ۶۰۰ میلیون خدمت به ارزش بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان را مدیریت میکند. طرح پذیرش، رسیدگی و پرداخت الکترونیکی اسناد پزشکی به منظور حذف اسناد فیزیکی اجرا شد. هماکنون ارسال و رسیدگی الکترونیکی اسناد در ۹۴ درصد از مراکز طرف قرارداد مستقر شد. این شاخص در مراکز درمانی ملکی سازمان به ۹۶ درصد رسید. تدوین شیوهنامه تبادل الکترونیکی و طراحی داشبوردهای آماری تخصصی، امکان تحلیل دقیق هزینهها را برای صیانت از منابع مالی فراهم کرد. این فرآیند مداخله انسانی و مراجعات حضوری را در ۱۱۶۷ مرکز بیمارستانی به حداقل رساند.
اصلاح ساختار مدیریت درمان و خوشهبندی مراکز ملکی
مدیریت کارآمد مراکز ملکی با ارائه سالانه ۱۴۶ میلیون خدمت سرپایی و ۵۰۷ هزار عمل جراحی، مستلزم ساختاری پویا است. طرح اصلاح ساختار مدیریتی درمان با هدف پایش دقیق نظام مالی و عملکردی این مراکز تدوین شد. با اجرای این برنامه، خوشهبندی مراکز درمانی ذیل بیمارستانهای بزرگ و تخصصی کشور عملیاتی شد. این زنجیره ساختاری، ارتباطات عملکردی را تقویت کرده و بهرهوری منابع درمانی را ارتقا میدهد تا میزان رضایت بیماران افزایش یابد.
مقرراتزدایی و تسهیل خدمات بیمهای در فضای کسبوکارهای نوین
کاهش پیچیدگیها و تعارضات در تعاملات بیمهای، محور اصلی طرح تسهیل خدمات در فضای کسبوکار است. با ادغام طرحهای بخش کارفرمایی، آییننامه اجرایی بندهای ماده ۲۰ قانون برنامه هفتم ابلاغ شد. این طرح بر روانسازی قوانین و بازآفرینی اعتماد با شرکای اجتماعی تمرکز دارد. اقداماتی مانند اطلاعرسانی خودکار بدهی کارفرمایان و ابلاغ بخشنامه بیمه ورزشکاران به مرحله اجرا رسید. همچنین پیشنویس آییننامه دادرسی بیمهای و دستورالعمل سکوهای خدماتمحور برای انطباق با اقتصاد نوین در حال نهایی شدن است. این فرآیند شاخص سهولت کسبوکار را بهبود بخشیده و دعاوی قضایی را کاهش میدهد.
هوشمندسازی خدمات و حذف فرآیندهای فیزیکی در برنامه هفتم
برش خدمات بیمهای بر اساس سند تحول دیجیتال، دسترسی ذینفعان را به بسترهای غیرحضوری تسهیل کرد. تعامل برخط با وزارت علوم سبب شد استعلام وضعیت تحصیل فرزندان ذکور بدون مراجعه حضوری انجام شود. همچنین نامنویسی خودکار تبعی در رویدادهای حیاتی با اتصال به سرویس ثبتاحوال محقق شد. پرداخت هدیه ازدواج و هزینه فوت نیز به صورت خودکار و بدون نیاز به ثبت درخواست انجام میگیرد. فرآیندهایی نظیر خدمات بیمه کارگران ساختمانی، معاینات بدو بیمهپردازی و ارجاع پرونده مستمریبگیران کاملاً غیرحضوری شد. ثبت قرارداد کارفرمایان صنفی و استرداد حقبیمه بیمهشدگان خاص نیز در مسیر عملیاتی شدن قرار دارد.
ساماندهی تعهدات بیمهای و قواعد بازنشستگی مشاغل سخت
تأمین اجتماعی بخش عمدهای از مصارف خود را به تعهدات کوتاه و بلندمدت اختصاص میدهد. آمارها نشان میدهد بیش از نیمی از بازنشستگان پیش از موعد بازنشسته میشوند. در این میان ۴۲ درصد به واسطه عناوین سخت و زیانآور مشمول این حکم شدهاند. طرح ساماندهی تعهدات با هدف تحقق عدالت بیننسلی، قواعد این مشاغل را بازنگری میکند. تاکنون سامانه اجرای ماده ۲۹ قانون برنامه هفتم پیشرفت و سامانه پرداخت حقبیمه بر اساس دهک درآمدی عملیاتی شد. پیشنویس آییننامه اصلاحی مشاغل سخت و دستورالعمل مشترک با وزارت کار برای تعیین مصادیق نهایی گروه ب در حال استقرار است.
انضباط مالی و ارتقای مدیریت وصول منابع برای پیشگیری از فرار بیمهای
هزینه تعهدات قانونی سازمان ماهانه بالغ بر ۲۱۰ هزار میلیارد تومان است. تأمین اجتماعی بیش از ۹۰ درصد این منابع را از طریق وصول حقبیمه تأمین میکند. با توجه به کاهش ضریب پشتیبانی، طرح ارتقای مدیریت وصول منابع برای پیشگیری از فرار بیمهای کلید خورد. سامانه تقسیط بدهی با هدف انضباطبخشی به مطالبات کارفرمایان عملیاتی شد. همچنین ابلاغ تصمیمات هیأتهای تشخیص مطالبات از طریق سامانه ثنای قوه قضائیه تمهید شد. دستورالعملهای بررسی دستمزدهای واقعی و اعمال ضریب مزدی صنوف نیز به واحدهای اجرایی ابلاغ شد.
بازرسی دفاتر قانونی کارگاهها با اتکا به هوش مصنوعی
وصول شفاف مطالبات و صیانت از حقوق صندوق، محور طرح هوشمندسازی بازرسی دفاتر است. سامانه خوداظهاری دفاتر قانونی به صورت موفق طراحی شد و فاز پایلوت خود را پشت سر گذاشت. در این مدل تحولی، پس از خوداظهاری کارفرمایان، بازرسی از دفاتر توسط هوش مصنوعی انجام میشود. خروجی این تحلیل پس از کنترل نهایی در سامانه احاله هوشمند قرار میگیرد. سامانه کاربرگ دیجیتال نیز تولید شد و جهت استقرار با دادههای واقعی در اختیار مدیریت طرح قرار گرفت.
شایستهگزینی و ارزیابی عملکرد کارکنان در سامانه شایستهيار
ارتقای عملکرد سازمان با بیش از ۷۰ هزار کارکن، نیازمند جانشینپروری و استعدادیابی است. در این راستا شیوهنامه انتصابات تدوین شد و آزمون شایستهیابی با همکاری سازمان سنجش برگزار گردید. تشکیل کانون ارزیابی منجر به شناسایی و رتبهبندی نفرات برتر در سراسر کشور شد. سامانه شایستهیار اکنون در مرحله نهایی استقرار قرار دارد. مرکز دائمی آزمون سازمان نیز پس از اتمام مراحل طراحی، عملیات اجرایی خود را آغاز کرد.
پاسخگویی هوشمند و راهاندازی دستیار مبتنی بر هوش مصنوعی
مرکز ارتباطات مردمی سازمان روزانه بیش از ۲۱ هزار تماس را از طریق درگاههای مختلف پشتیبانی میکند. طرح ارتقای نظام پاسخگویی با هدف هوشمندسازی این فرآیند طراحی شد. اتصال سامانه سیآرام به ۱۰ سیستم کسبوکاری عملیاتی شد. سرویس چتبات هوش مصنوعی نیز مراحل آزمون را سپری میکند. علاوه بر این، دستیار هوشمند خدمات بر پایه ۲۴ سرویس سازمان طراحی شد. این نرمافزار در حال طی مراحل انتشار در قالب اپلیکیشن موبایل تأمینمن است.
اصلاح ساختار سرمایهگذاری و گذار از بنگاهداری به مدیریت پرتفوی
تأمین اجتماعی بر اساس الزامات اصل ۴۴ و قانون برنامه هفتم، طرح خروج از بنگاهداری را تدوین کرد. این طرح بر خروج از شرکتهای خارج از استراتژی کلان یا صنایع با حضور پراکنده تاکید دارد. کارکرد اصلی این برنامه، تمرکز بر سهامداری حرفهای، افزایش نقدشوندگی و کاهش ریسک داراییها است. در قالب این طرح، سامانه جامع حاکمیت شرکتی برای رصد اقتصادی راهاندازی شد. سامانه جامع املاک نیز آخرین مراحل استقرار را طی میکند تا مولدسازی داراییهای ملکی با ابزارهای بازار سرمایه محقق شود.
پایش ششماهه طرحهای خروجی و استقرار سامانه تکو
چهار طرح تحولی پس از اتمام مراحل سیاستگذاری وارد فاز استقرار نهایی شدند و در فهرست برنامههای مختومه قرار گرفتند. مدیران این طرحها موظفند به مدت ۶ ماه گزارش استقرار را به مدیرعامل ارائه کنند. در طرح چشمانداز تأمین اجتماعی نوین، افق راهبردی سازمان تا سال ۱۴۳۰ ترسیم شد. طرح نظام انتصابات و نظام پرداخت مبتنی بر عملکرد نیز ساختار مزایای کارکنان را اصلاح کرد. در نهایت، طرح بهرهوری منابع مالی با هدف مدیریت هوشمند هزینهها مستقر شد. در این بخش سامانه تسویه و تهاتر مکانیزه مبتنی بر توکن تأمین اجتماعی با عنوان تکو مورد بهرهبرداری قرار گرفت.
***
بررسی روند پیشرفت طرحهای ۱۲ گانه سازمان تأمین اجتماعی نشاندهنده یک جراحی ساختاری در نظام بازنشستگی و درمانی کشور است. ارقام پرداختی تعهدات سازمان که بالغ بر ۲۱۰ هزار میلیارد تومان در ماه است، ضرورت اصلاحات در بخش وصول منابع و مهار ناترازیهای مالی را تایید میکند. چرخش به سمت هوش مصنوعی در بازرسی دفاتر و الکترونیکی شدن ۹۶ درصدی اسناد پزشکی، هزینههای اداری را کاهش داده و فرار بیمهای را کنترل خواهد کرد. از سوی دیگر، گذار از مدل مدیریت بنگاهداری به سهامداری حرفهای، بازدهی داراییهای بیننسلی صندوق را بهبود میبخشد. استقرار کامل این سامانههای هوشمند، پایداری مالی تأمین اجتماعی را در مواجهه با چالش نرخ هرم جمعیتی افزایش خواهد داد.
