صنعت فولاد ایران با محوریت پیشرانهایی همچون فولاد مبارکه و بهرهگیری از تکنولوژی کوره قوس الکتریکی، در موقعیت ویژهای در تجارت جهانی قرار گرفته است. این فناوری به دلیل کاهش ۷۰ درصدی انتشار آلایندههای کربنی نسبت به روش سنتی کوره بلند، جایگزینی زیستمحیطی و اقتصادی محسوب میشود. تجارب بومی ایران در استفاده از این روش، در شرایط اعمال استانداردهای سختگیرانه بینالمللی نظیر مکانیزم تنظیم مرزی کربن، به عنوان یک اهرم کلیدی برای ارتقای قدرت رقابتپذیری صادراتی عمل میکند.
دگرگونی در معادلات تولید جهانی فولاد
روشهای سنتی کوره بلند مبتنی بر مصرف سنگآهن و کک متالورژی به دلیل بحرانهای زیستمحیطی و هزینههای بالا با چالشهای ساختاری مواجه شدهاند. فناوری کوره قوس الکتریکی بر پایه حرارت ناشی از قوسهای قدرتمند الکتریکی طراحی شده و فرآیند ذوب را اصلاح کرده است. این تکنولوژی تحولآفرین به عنوان محور اصلی معادلات جدید در صنعت جهانی فولاد شناخته میشود.
چابکی عملیاتی و مدیریت تنوع خوراک ورودی
کورههای بلند به دلیل خطرات ناشی از توقف و آسیب به نسوزها باید به صورت پیوسته فعالیت کنند. در مقابل، کورههای قوس الکتریکی قابلیت خاموش و روشن شدن ظرف چند ساعت را دارند که امکان تنظیم میزان تولید با شرایط بازار و ساعات بار شبکه برق را فراهم میسازد. همچنین، این کورهها توانایی پذیرش کامل قراضه، آهن اسفنجی و بریکت را دارا هستند و ریسکهای زنجیره تامین مواد اولیه را کاهش میدهند.
توجیه اقتصادی و توسعه مینیمیلها
سرمایهگذاری اولیه برای احداث واحدهای کوره قوس الکتریکی نسبت به مجتمعهای یکپارچه کوره بلند کمتر است. این فناوری نیازی به تاسیسات جانبی سنگین نظیر واحدهای ککسازی ندارد و امکان راهاندازی کارخانههای کوچک و متوسط (مینیمیلها) را فراهم میکند. راندمان حرارتی بالا و کاهش نیاز به نیروی انسانی نیز حاشیه سود مطمئنی برای فعالان این حوزه ایجاد میکند.
پیشگامی در تولید فولاد سبز و اقتصاد چرخشی
بر اساس آمارهای جهانی، میزان انتشار گاز دیاکسیدکربن در کوره بلند ۲.۳۴ تن به ازای هر تن فولاد است، در حالی که این رقم در کوره قوس الکتریکی با خوراک قراضه به ۰.۶۹ تن و با آهن اسفنجی به ۱.۴۷ تن کاهش مییابد. ترکیب این روش با بازیافت فولاد و فناوریهای جدید، ابزار اصلی مقابله با جرایم زیستمحیطی و مالیاتهای کربنی بینالمللی است.
جایگاه بومی ایران و نقش فولاد مبارکه
صنعت فولاد ایران با بیش از سه دهه تجمیع دانش فنی در استفاده از کورههای قوس الکتریکی، به ویژه در شرکت فولاد مبارکه، زیرساخت مناسبی در بازار صادراتی ایجاد کرده است. دستیابی به این دانش بومی در دوران گذار انرژی، ظرفیت بالایی برای حفظ سهم بازار، رقابتپذیری بینالمللی و تحقق اهداف توسعه پایدار ایجاد کرده است.
***
توسعه فولاد بر پایه کوره قوس الکتریکی، مزیت رقابتی صنعت فولاد کشور را در مواجهه با قوانین بینالمللی مانند مکانیزم تعدیل مرزی کربن تقویت میکند. انعطافپذیری در مصرف خوراک و امکان تنظیم تولید با نوسانات انرژی، ریسکهای عملیاتی را کاهش داده است. انباشت دانش بومی در کارخانههای اصلی کشور نظیر فولاد مبارکه، بستر مناسبی برای پایداری سودآوری فراهم میسازد. استمرار این روند میتواند جایگاه ایران را در بازارهای بینالمللی فولاد سبز تثبیت کند.
