نشست تخصصی بازخوانی تجربیات جهانی در زمینه بیمه و حمایت‌های اجتماعی کارگران پلتفرمی به همت سازمان تأمین اجتماعی و با حضور نمایندگان وزارتخانه‌ها، مرکز پژوهش‌های مجلس و سکوهای اینترنتی برگزار شد. فرشاد نوروزپور، مدیرکل روابط عمومی سازمان تأمین اجتماعی، این نشست را آغازی برای گفت‌وگوی فراگیر میان ذی‌نفعان جهت بوم‌سازی استانداردهای بین‌المللی دانست. همچنین حسین مشیری تبریزی، سرپرست موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی، بر بهره‌گیری از دستورالعمل اتحادیه اروپا و استانداردهای سازمان بین‌المللی کار برای پوشش بیمه‌ای شاغلان این حوزه تاکید کرد.
دگرگونی مدل‌های اشتغال و ضرورت گفت‌وگوی فراگیر
مدل اولیه اشتغال پلتفرمی از سال ۲۰۰۰ میلادی شکل گرفت و با ظهور سکوهایی نظیر اوبر، تحولی اساسی در رابطه سفارش‌دهنده و مجری کار ایجاد شد. نوروزپور با اشاره به شتاب این دگرگونی تحت تاثیر هوش مصنوعی و شبکه‌های اجتماعی تاکید کرد که نهادهای بین‌المللی به دنبال اعمال قوانین کار با پذیرش ماهیت خاص این مشاغل هستند. وی ایجاد گفت‌وگوی فراگیر میان تصمیم‌سازان، فعالان حوزه سلامت و کسب‌وکارهای اینترنتی را برای تدوین چارچوب‌های بومی ضروری دانست.
بررسی دستورالعمل اتحادیه اروپا و مطالعات بین‌المللی
دستورالعمل اتحادیه اروپا و مطالعات کمیسیون فنی اتحادیه بین‌المللی تأمین اجتماعی (ایسا) به عنوان مراجع اصلی تحلیلی در این نشست مطرح شدند. مشیری تبریزی با اشاره به این مستندات اظهار کرد که سکوهای مجازی به جای اخراج افراد، دسترسی به داده‌ها را محدود می‌کنند و باید الگوی حمایتی متناسب با این رفتار طراحی شود. بر اساس مطالعات ایسا، ناهمگونی، تنوع مکانی و عدم کفایت درآمد خویش‌فرمایی از ویژگی‌های این مشاغل است که لزوم وصول دیجیتال حق‌بیمه و اتصال سامانه‌ای میان نهادها را دوچندان می‌سازد.
تشریح مقاوله‌نامه ۲۰۲۶ سازمان بین‌المللی کار
در بخش دیگری از این نشست، مفاد مقاوله‌نامه اختصاصی سازمان بین‌المللی کار (ILO) در حوزه اقتصاد پلتفرمی تبیین شد. طبق این مقاوله‌نامه، تغییر شکل کار نباید به هیچ وجه موجب محرومیت کارگران از پوشش‌های حمایتی و بیمه‌ای شود. این استاندارد بین‌المللی بر تحقق معیارهای کار شایسته، طبقه‌بندی منصفانه شغلی، شفافیت در پرداخت حق‌الزحمه و فراهم‌سازی امکان دسترسی شاغلان پلتفرمی به نیروی انسانی مسئول در سکوها تاکید دارد.
دیدگاه فعالان بخش خصوصی و پیشنهاد تشکیل کارگروه تخصصی
در ادامه، نمایندگان شرکت‌های اسنپ، تپسی، انجمن تجارت الکترونیک و نهادهای پژوهشی به بیان چالش‌های این حوزه پرداختند. حاضران بر ضرورت بررسی هم‌زمان تجربیات موفق و ناموفق جهانی، اصلاح قوانین کار، تحلیل چالش‌های بیمه‌پردازی در پلتفرم‌های کوچک و استفاده از حمایت‌های دولتی تاکید کردند. در پایان، تشکیل کارگروهی متخصص متشکل از نهادهای تصمیم‌ساز و نمایندگان سکوهای مجازی برای تدوین نسخه جامع و بومی تصویب گردید.
***
گسترش مشاغل پلتفرمی در کشور در کنار مزایای اشتغال‌زایی سریع، ساختارهای سنتی بیمه اجتماعی را با چالش فرسایش پایه مالی و عدم پوشش حمایتی مواجه کرده است. ورود سازمان تأمین اجتماعی به بازخوانی تجربیات جهانی و هم‌گرایی با بخش خصوصی، گامی پیش‌دستانه برای مهار ریسک‌های اجتماعی و ایجاد پایداری در صندوق‌های بیمه‌ای محسوب می‌شود. تدوین الگوی وصول دیجیتال حق‌بیمه و تعریف رابطه کار نوآورانه، ضمن تضمین امنیت شغلی نیروی کار جوان، شفافیت مالی و کاهش هزینه‌های پنهان سکوهای اینترنتی را به همراه خواهد داشت.
