با گذشت 8 روز از بسته شدن تنگه هرمز، یک تحلیل فنی ابعاد جدیدی از بحران را آشکار کرده است. این بحران فراتر از توقف عرضه روزانه 20 میلیون بشکه نفت است. این آبراه، مسیر عبور مواد اولیه برای تولید 92 درصد گوگرد جهان، 30 درصد گاز وارداتی تایوان و 33 درصد خوراک کودهای نیتروژنی است. توقف تردد در این تنگه، زنجیره تأمین جهانی در صنایع تراشه، باتریهای الکتریکی و امنیت غذایی را مستقیماً تهدید میکند و ریسک یک ابربحران جهانی را افزایش میدهد.
گوگرد؛ حلقه پنهان و استراتژیک بحران هرمز
تحلیل یک مدیر ارشد صنایع شیمیایی آمریکا نشان میدهد که تمرکز بر شوک نفتی، تنها بخش کوچکی از واقعیت بحران تنگه هرمز است. بر اساس آمار فنی صنعت پالایش، حدود 92 درصد از گوگرد مصرفی جهان به عنوان محصول جانبی در فرآیند پالایش نفت و گاز تولید میشود. با توقف عبور روزانه 20 میلیون بشکه نفت از این تنگه، جهان نه تنها با بحران انرژی، بلکه با توقف منبع اصلی تولید اسید سولفوریک مواجه میشود. این ماده که به «سلطان مواد شیمیایی» شهرت دارد، نقطه آغازین زنجیرههای صنعتی حیاتی و پیچیدهای است.
از معادن استراتژیک تا مراکز داده پیشرفته
نقش اسید سولفوریک در فرآیندهای صنعتی غیرقابل جایگزین است و به عنوان یک ماده واسط اصلی برای استخراج فلزات راهبردی عمل میکند. فلزاتی مانند مس و کبالت که از سنگ معدن به وسیله این اسید استخراج میشوند، عناصر کلیدی در ساخت زیرساختهای مدرن هستند. این فلزات در تولید ترانسفورماتورهای برق، ساخت باتری خودروهای الکتریکی و حتی در بسترهای نیمهرسانا در مراکز داده کاربرد حیاتی دارند. بنابراین، بسته شدن تنگه هرمز یک دومینوی معکوس را فعال میکند که از توقف عرضه نفت و گاز شروع شده و به فلج شدن استخراج فلزات حیاتی برای صنعت فناوری و انرژی پاک میانجامد.
خطر خاموشی در تایوان؛ قلب تپنده صنعت تراشه جهان
وابستگی زنجیره تأمین فناوری به تنگه هرمز تنها به فلزات محدود نمیشود و ابعاد پیچیدهتری دارد. کشور قطر، 30 درصد از گاز طبیعی مایع (LNG) مورد نیاز تایوان را از طریق این آبراه استراتژیک تأمین میکند. این در حالی است که ذخایر استراتژیک گاز تایوان تنها برای 11 روز کافی است. شرکت غولپیکر تیاسامسی (TSMC) که به تنهایی 90 درصد از تراشههای پیشرفته جهان را تولید میکند، مصرفکننده 8.9 درصد از کل برق تایوان است. هرگونه اختلال در عرضه گاز به نیروگاهها، به سرعت به قطع برق و توقف خطوط تولید این شرکت منجر خواهد شد و زنجیره تأمین جهانی تراشه را فلج میکند.
امنیت غذایی جهان در معرض تهدید؛ حبس 33 درصد کود
عمیقترین و نگرانکنندهترین لایه این بحران، به امنیت غذایی میلیاردها انسان مربوط میشود. دادههای شرکت تحلیلگر تجارت جهانی «کپلر» نشان میدهد که حدود 33 درصد از خوراک تولید کودهای نیتروژنی جهان، شامل گوگرد و آمونیاک، از طریق تنگه هرمز حمل میشود. کارشناسان جهانی تأکید دارند که نیمی از جمعیت کنونی کره زمین برای تأمین غذای خود به کودهای نیتروژنی مصنوعی وابستهاند. قطع این زنجیره تأمین که ماده اولیه اصلی آن (گوگرد) خود محصول جانبی پالایش نفت است، پتانسیل ایجاد یک فاجعه انسانی در مقیاس قحطی جهانی را دارد.
***
بحران جاری در تنگه هرمز، بسیار فراتر از یک چالش نفتی بوده و ماهیت یک «نقطه شکست واحد» برای کل اقتصاد جهانی را آشکار میسازد. تحلیل دادهها نشانگر یک وابستگی متقابل و پیچیده میان بخشهای انرژی، صنایع شیمیایی، فناوری پیشرفته و امنیت غذایی است که همگی به این آبراه متصل هستند. توقف همزمان جریان گوگرد، گاز و خوراک کود، یک ریسک سیستماتیک و دومینووار را به زنجیرههای ارزش جهانی تحمیل میکند. اگر این اختلال برای مدتی طولانی ادامه یابد، جهان با یک ابربحران چندوجهی روبرو خواهد شد که مدیریت آن بسیار پیچیدهتر از شوکهای نفتی گذشته خواهد بود. این رویداد، آسیبپذیری ساختاری اقتصاد جهانی در برابر گلوگاههای ژئوپلیتیک را به وضوح به نمایش میگذارد.
