دولت چین با در اختیار داشتن انحصار تامین عنصر خاکی کمیاب «ایتریم»، از این فلز به عنوان سلاح فشار اقتصادی علیه کشورهای غربی و همپیمانانشان استفاده میکند. این ماده حیاتی که کاربرد گستردهای در صنایع دفاعی، هوافضا و ساخت نیمههادیها دارد، با سیاست عرضه قطرهچکانی پکن مواجه شده است. محدودیت صادراتی چین باعث بروز کمبود شدید ایتریم در صنایع ایالات متحده، ایجاد اختلال در زنجیره تولید شرکتهای ژاپنی و افزایش فشارهای دیپلماتیک بر بروکسل در مذاکرات تجاری جاری شده است.
انحصار بر عنصر حیاتی ایتریم و ابزار فشار پکن
عنصر ایتریم به عنوان یکی از مواد معدنی استراتژیک، به ابزار چانهزنی قدرتمند چین در مناسبات بینالمللی تبدیل شده است. این فلز کمتر شناختهشده، نقش تعیینکنندهای در ساخت موتورهای جت، قطعات هوافضا و زیرساختهای نیمههادی ایفا میکند. دولت چین با تکیه بر انحصار مطلق خود در چرخه استخراج و فرآوری این عنصر، صادرات آن را بر اساس ملاحظات سیاسی مدیریت کرده و اهداف ژئوپلیتیک خود را پیش میبرد.
راهبرد عرضه قطرهچکانی و چالشهای صنایع آمریکا
سیاست جدید پکن بر پایه مدیریت محدود عرضه یا «سرازیر کردن قطرهچکانی» ایتریم استوار است تا ضمن جلوگیری از منازعه مستقیم نظامی، بیشترین فشار بر صنایع حساس غرب وارد شود. این رویکرد انقباضی باعث بروز ناترازی شدیدی در بخشهای تولیدی ایالات متحده شده است. گزارشهای موجود نشان میدهد که اقدامات مستقیم کاخ سفید برای تسهیل و تضمین پایدار زنجیره تامین این فلز استراتژیک تاکنون موثر نبوده است.
تحریم غیررسمی ژاپن و هشدارهای بورسی در توکیو
مواضع سیاسی دولت ژاپن در قبال مسئله تایوان، واکنش تلافیجویانه پکن را در حوزه صادرات مواد خام به همراه داشته است. صنایع ژاپنی با تحریم غیررسمی دریافت ایتریم از سوی چین مواجه شدهاند. شرکتهای بزرگ تولیدی ژاپن در گزارشهای رسمی خود به بورس توکیو هشدار دادهاند که اعمال محدودیتهای صادراتی توسط پکن، فعالیتهای عملیاتی و خطوط تولید آنها را با اختلال جدی روبهرو کرده است.
تقابل بروکسل و پکن در چانهزنیهای تجاری
اتحادیه اروپا تلاشهای دیپلماتیک خود را برای متقاعد کردن چین به رفع موانع صادراتی مواد معدنی حیاتی افزایش داده است. مقامهای بروکسل در صدد بازگرداندن شرایط تامین مواد اولیه به وضعیت عادی هستند، اما چین حفظ کنترل بر عرضه ایتریم را به عنوان اهرم موثر در مذاکرات کلی تجاری نگه داشته است. این عنصر نایاب در حال حاضر به یکی از محورهای اصلی رقابت قدرتهای اقتصادی جهان تبدیل شده است.
***
سیاست چین در محدودسازی صادرات ایتریم نشاندهنده تغییر پارادایم در تجارت جهانی مواد معدنی بحرانی و تبدیل زنجیره تامین به ابزار قدرتمند ژئوپلیتیک است. اتکای وابستگی بالادستی صنایع پیشرفته آمریکا، ژاپن و اروپا به فرآوری این فلز کمیاب، آسیبپذیری قطاعهای هایتک و دفاعی این کشورها را افزایش داده است. اقدام پکن در کنترل قطرهچکانی صادرات، هزینههای تولید نیمههادیها و تجهیزات هوافضا را بالا برده و امنیت تامین قطعات کلیدی را تهدید میکند. تداوم این روند فشار بر کشورهای غربی را برای سرمایهگذاری سنگین در جایگزینی زنجیرههای استخراج و فرآوری غیرچینی تشدید خواهد کرد.
