صنعت فولاد ایران در سال ۱۴۰۵ با چالش‌های بی‌سابقه‌ای از جمله ناترازی شدید انرژی، افت جایگاه در رتبه‌بندی جهانی و خسارات ناشی از حملات به زیرساخت‌ها مواجه شد. شرکت فولاد خوزستان با اتکا به طرح‌هایی نظیر راه‌اندازی واحد زمزم ۳، توسعه فولاد شادگان و ورود به پروژه‌های نیروگاهی خلیجفارس و خورشیدی بهبهان توانست زنجیره تولید و برنامه‌های توسعه‌ای خود را حفظ کند. پایداری تولید و بازگشت ایران به جمع ۱۰ تولیدکننده برتر فولاد جهان مستلزم تامین پایداری برق و گاز، تسهیل صادرات و حمایت مالی از سوی دولت و نظام بانکی است.
فشار مضاعف بر صنعت فولاد ایران و چالش‌های سال ۱۴۰۵
صنعت فولاد کشور در سال ۱۴۰۵ با پیچیده‌ترین شرایط عملیاتی پس از جنگ تحمیلی روبرو شد. این صنعت علاوه بر تحریم‌ها، ناترازی شدید انرژی، رکود بازار داخلی و مشکلات تامین مالی، با آسیب مستقیم به بخشی از زیرساخت‌های تولیدی نیز مواجه شد. هدف از این فشارها زمین‌گیر کردن صنعتی بود که ایران را بر اساس آمارهای انجمن جهانی فولاد در سال ۲۰۲۵ در جایگاه دهمین فولادساز جهان قرار داده بود.
تغییر موقعیت ایران در رتبه‌بندی جهانی تولید فولاد
آمارهای ماهانه سال ۲۰۲۶ نشان‌دهنده افت ظرفیت‌های تولیدی و فشار بر موقعیت بین‌المللی ایران است. بر اساس آمارهای تجمعی هشت‌ماهه، نام ایران در میان ۱۰ کشور برتر تولیدکننده فولاد به چشم نمی‌خورد. این واقعیت آماری ضرورت بازآرایی سریع، بازسازی زیرساخت‌ها و اتخاذ تصمیمات راهبردی در این بخش را دوچندان کرده است.
بازگشت سریع فولاد خوزستان به چرخه تولید و تاب‌آوری عملیاتی
شرکت فولاد خوزستان در مواجهه با آسیب‌های واردشده، پایداری عملیاتی خود را به نمایش گذاشت. مسئله این شرکت فراتر از تعمیر چند کوره یا بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده بود و حفظ یکپارچگی تولید، بازار، نیروی انسانی و برنامه‌های توسعه‌ای در اولویت قرار گرفت. این بازگشت سریع حاصل زیرساخت‌های مدیریتی و فنی ایجادشده در سال‌های گذشته بود.
اقدامات توسعه‌ای و بومی‌سازی در زنجیره ارزش فولاد خوزستان
فولاد خوزستان طی سه‌چهار سال اخیر طرح‌های زیربنایی متعدد را برای تکمیل زنجیره ارزش اجرا کرده است. بهره‌برداری از واحد زمزم ۳ جهت ارتقای ظرفیت آهن اسفنجی و پیشبرد پروژه فولاد شادگان از جمله این اقدامات است. این شرکت همچنین بر تامین مواد اولیه، بومی‌سازی قطعات، تولید محصولات با ارزش افزوده بالا مانند HBI و توسعه بازارهای صادراتی تمرکز دارد.
سرمایه‌گذاری مستقیم در زیرساخت‌های انرژی و طرح‌های زیست‌محیطی
ناترازی برق و گاز بزرگ‌ترین چالش سنوات اخیر صنعت فولاد بوده که فولاد خوزستان را به سمت ورود مستقیم به تامین انرژی سوق داده است. سرمایه‌گذاری در نیروگاه خلیجفارس و پیگیری احداث نیروگاه خورشیدی بهبهان با هدف خودتأمینی انرژی انجام شده است. اجرای پروژه‌های نصب دیوار توری، توسعه غبارگیرها، بازچرخانی پساب و پایش آلاینده‌ها نیز ابعاد زیست‌محیطی این راهبرد را تشکیل می‌دهد.
لزوم حمایت‌های حاکمیتی برای حفظ رقابت‌پذیری صنعت فولاد
تداوم ایستادگی و توسعه صنعت فولاد نیازمند پشتیبانی همه‌جانبه دولت، نظام بانکی و دستگاه دیپلماسی اقتصادی است. شرکت‌های صنعتی نمی‌توانند تمام هزینه‌های مربوط به ناترازی انرژی و بی‌ثباتی‌های مقرراتی را به تنهایی متقبل شوند. بازگشت ایران به جایگاه برتر جهانی منوط به تامین برق و گاز پایدار، پیش‌بینی‌پذیری صادرات و فراهم کردن تسهیلات تامین مالی برای پروژه‌های توسعه‌ای است.
***
گزارش عملکرد فولاد خوزستان نشان می‌دهد که تاب‌آوری در صنایع مادر، حاصل سرمایه‌گذاری پیشین در زیرساخت‌های انرژی، تکمیل زنجیره ارزش و بومی‌سازی فناوری است. افت رتبه جهانی ایران در هشت‌ماهه ۲۰۲۶ زنگ خطری جدی برای سهم بازار بین‌المللی فولاد کشور به شمار می‌رود که منشأ اصلی آن ناترازی‌های ساختاری انرژی است. اقدام فولاد خوزستان در احداث نیروگاه‌های حرارتی و تجدیدپذیر مدل کارآمدی برای کاهش ریسک‌های تولید ارائه می‌دهد. با این حال، پایداری سودآوری و حفظ توان صادراتی کل این زنجیره بدون اصلاح سیاست‌های تخصیص انرژی و تسهیل تامین مالی امکان‌پذیر نخواهد بود.
