واحد حیاتی جبرانساز توان راکتیو استاتیکی (SVC) در مجتمع فولاد شادگان، پس از ترک ناگهانی پیمانکار خارجی به دلیل تنشهای منطقهای، با اتکا به دانش بومی متخصصان داخلی با موفقیت در مدار بهرهبرداری قرار گرفت. این سامانه که نقش «قلب تپنده» پایداری شبکه برق کوره قوس الکتریکی را ایفا میکند، با همکاری مشترک مهندسان فولاد خوزستان و شرکت دانشبنیان «جهانفولادآگاه» عملیاتی شد. با راهاندازی این واحد، علاوه بر رفع نوسانات شدید ولتاژ و دریافت مجوز بارگیری کامل از شبکه برق، گلوگاه اصلی افزایش ظرفیت تولید در این مجتمع صنعتی مرتفع گردید.
پیروزی تخصص داخلی بر محدودیتهای تحمیلی خارجی
راهاندازی سامانه پیچیده SVC (Static Var Compensator) در کوره قوس الکتریکی فولاد شادگان، فراتر از یک رویداد فنی معمول، نمادی از تابآوری صنعتی ایران در برابر بدعهدیهای بینالمللی است. این پروژه استراتژیک در شرایطی به سرانجام رسید که پیمانکار خارجی، متأثر از فضای ناپایدار و آغاز جنگ ۱۲ روزه، سایت پروژه را بدون تکمیل فرآیند و در حساسترین مرحله رها کرد. در حالی که عدم حضور طراح و نبود مستندات فنی کامل میتوانست این پروژه را برای ماهها یا سالها متوقف کند، تصمیم جسورانه مدیریت برای اعتماد به تیمهای مهندسی داخلی، ورق را برگرداند و تهدید توقف تولید را به فرصتی برای نمایش قدرت فنی متخصصان ایرانی تبدیل کرد.
عبور از بحران «باس کثیف» و ناپایداری شبکه
کورههای قوس الکتریکی (EAF) به دلیل ماهیت عملکردی خود، به عنوان یکی از مخربترین بارهای شبکه برق شناخته میشوند. بدون وجود سامانه SVC، کوره به یک مصرفکننده غیرخطی تبدیل میشود که با ایجاد نوسانات شدید ولتاژ، فلیکر (لرزش نور) و تولید هارمونیکهای مزاحم، کیفیت توان را به شدت کاهش میدهد. در ادبیات مهندسی برق، این وضعیت منجر به ایجاد «باس کثیف» (Dirty Bus) میشود که نه تنها تجهیزات کارخانه را مستهلک میکند، بلکه موجب جریمههای سنگین توان راکتیو و آسیب به مشترکین همجوار میشود. در چنین وضعیتی، قوس الکتریکی ناپایدار بوده و زمان ذوبگیری افزایش مییابد که نتیجه آن، کاهش راندمان اقتصادی تولید است.
تغییر معادله با ورود SVC: تضمین تولید پایدار
با ورود موفقیتآمیز واحد SVC به مدار، پارامترهای فنی شبکه برق فولاد شادگان دگرگون شد. این سامانه با جبران لحظهای و دینامیکی توان راکتیو، باس کثیف کوره را به یک باس تمیز و استاندارد تبدیل کرد. دستاورد فنی این عملیات شامل تثبیت ولتاژ، حذف فلیکرهای نوری و آزادسازی ظرفیت ترانسفورماتورهای بالادستی است. مهمترین خروجی این پایداری، کاهش زمان ذوب (Tap-to-Tap Time) و امکانپذیر شدن بارگیری کامل کوره با مجوز رسمی سازمان برق منطقهای است؛ امری که پیش از این به دلیل اختلالات شبکه، با محدودیتهای جدی مواجه بود.
همافزایی تجربه و دانش: مثلث موفقیت در شادگان
پروژه راهاندازی SVC فولاد شادگان، میدانی برای اثبات کارآمدی مدل همکاری «صنعت مادر و شرکتهای دانشبنیان» بود. پس از خروج پیمانکار خارجی، تیمی زبده متشکل از کارشناسان باتجربه شرکت فولاد خوزستان و متخصصان شرکت دانشبنیان «جهانفولادآگاه» تشکیل شد. در این عملیات پیچیده، مهندسان ابراهیم محمودی و مهدی کلاهکج از فولاد خوزستان در کنار تیم تخصصی شرکت دانشبنیان شامل آقایان سیفاله آگاه، رضا شکوری و جلیل زرینآبادی، با مهندسی معکوس فرآیندها و رفع نواقص مستنداتی، سیستم را بدون نیاز به لایسنسور خارجی عملیاتی کردند.
تفکیک موفقیتها: تکمیل پازل بومیسازی
نکته حائز اهمیت در این پروژه، ماهیت مستقل آن نسبت به راهاندازی واحد فولادسازی است. در حالی که واحد فولادسازی پیشتر با تکیه بر توان داخلی به تولید رسیده بود، پروژه SVC به عنوان یک طرح مکمل و گلوگاهی، برای تضمین کیفیت برق و پایداری بلندمدت تجهیزات اجرا شد. موفقیت در راهاندازی این واحد در کمتر از ۲ ماه پس از بحران خروج خارجیها، نشان داد که دانش فنی موجود در کشور نه تنها در بخش مکانیک و متالورژی، بلکه در لایههای پیشرفته کنترل و قدرت نیز به بلوغ کامل رسیده است.
***
راهاندازی واحد SVC فولاد شادگان با تکیه بر توان داخلی، دارای دو پیامد اقتصادی کلان برای شرکت است. نخست، حذف ریسک توقف تولید ناشی از ناپایداری برق و کاهش هزینههای پنهان (شامل جرایم شبکه و استهلاک قطعات کوره) که مستقیماً حاشیه سود عملیاتی را افزایش میدهد. دوم، کاهش زمان چرخه ذوب به معنی افزایش تناژ تولید سالانه با همان زیرساخت موجود است که بهرهوری سرمایه (ROCE) را بهبود میبخشد. از منظر استراتژیک، این موفقیت «ریسک وابستگی تکنولوژیک» را برای سهامداران به صفر رساند و نشان داد که تداوم عملیات شرکت حتی در شرایط تحریمهای سختگیرانه فنی نیز تضمین شده است.
