مدیر اجرایی طرح احیای معادن در نشست ویژه استان خراسان رضوی، از اجرای استراتژی «فعالیت خوشهای» برای بازگرداندن واحدهای راکد به چرخه تولید خبر داد. طبق آمار اتاق بازرگانی، ۴۶ درصد از معادن این استان غیرفعال هستند که فرسودگی ماشینآلات و معارضان محلی، نیمی از دلایل این تعطیلی را تشکیل میدهند. پایش دقیق سامانه کاداستر برای شناسایی معادنی که صرفاً روی کاغذ فعال هستند، دستور کار جدید این کارگروه است.
بسیج امکانات برای بازگشت واحدهای معدنی به مدار تولید
عباس جرجانی، مدیر اجرایی طرح احیا، فعالسازی و توسعه معادن، در نشست تخصصی کارگروه استان خراسان رضوی، نقشه راه جدیدی را برای نجات سرمایههای راکد معدنی ترسیم کرد. وی با اشاره به جایگاه استراتژیک خراسان رضوی به عنوان دارنده بیشترین تعداد پروانههای معدنی در کشور، بر ضرورت همگرایی میان دستگاههای اجرایی و بخش خصوصی تأکید ورزید. جرجانی اعلام کرد که جلسات احیا از این پس با محوریت بخش خصوصی و به صورت ماهانه در مشهد و تهران برگزار میشود تا موانع موجود بر سر راه واحدهای گروه ۶ (معادن راکد و نیمهفعال) با سرعت بیشتری مرتفع شوند و این واحدها مجدداً به چرخه اقتصادی کشور بازگردند.
استراتژی خوشهسازی؛ راهکاری برای افزایش بهرهوری
یکی از مهمترین راهکارهای مطرح شده توسط مدیر اجرایی طرح احیا، تغییر مدل فعالیت معادن کوچکمقیاس بود. جرجانی از تصمیمگیری برای «فعالسازی خوشهای معادن» خبر داد. در این مدل، چندین واحد معدنی همجوار به جای فعالیت جزیرهای و غیراقتصادی، به صورت یک شبکه واحد عمل میکنند و خوراک مورد نیاز یک واحد فرآوری بزرگ و مشترک را تأمین خواهند کرد. این رویکرد تجمیعی، نه تنها هزینههای سربار تولید را کاهش میدهد، بلکه صرفه اقتصادی فعالیت را برای سرمایهگذاران تضمین میکند و چالش تأمین خوراک کارخانجات فرآوری را نیز برطرف میسازد.
غربالگری دقیق: تفکیک تولیدکنندگان واقعی از کاغذی
شفافیت در آمار و اطلاعات، محور دیگر سخنان عباس جرجانی بود. وی با انتقاد از وضعیت آماری برخی معادن، به نتایج بررسیهای سامانه کاداستر و آمارهای دریافت سوخت اشاره کرد. بررسیها نشان میدهد برخی واحدها صرفاً با پرداخت حقوق دولتی و بدون داشتن تولید واقعی یا دریافت سوخت، خود را در لیست معادن فعال نگه داشتهاند. مدیر اجرایی طرح احیا تصریح کرد که این واحدها از این پس «عملاً غیرفعال» تلقی میشوند و اقدامات قانونی لازم برای تعیین تکلیف پروانههای آنها انجام خواهد شد. این غربالگری به مدیران اجازه میدهد تا منابع حمایتی را تنها به سمت تولیدکنندگان واقعی هدایت کنند.
شناسایی نیازهای سرمایهگذاری و رفع موانع فنی
در این نشست که با حضور مشاوران تخصصی طرح احیا برگزار شد، نتایج ارزیابیهای میدانی و مصاحبههای حضوری با بهرهبرداران مورد تحلیل قرار گرفت. طبقهبندی معادن راکد نشان داد که راهکار واحدی برای همه وجود ندارد؛ برخی واحدها قابلیت بازفعالسازی مستقل دارند، برخی نیازمند جذب سرمایهگذار جدید هستند و گروهی دیگر باید عملیات اکتشافی تکمیلی انجام دهند. مقرر شد واحدهای نیازمند نقدینگی به سرعت به طرح احیا معرفی شوند تا مطابق مأموریت سازمان، سرمایهگذاران دارای اهلیت فنی و مالی برای مشارکت با آنها شناسایی شوند.
آمار نگرانکننده تعطیلی و دلایل توقف فعالیت
غلامرضا نازپرور، رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی خراسان رضوی، در ادامه این جلسه پرده از آمارهای تکاندهندهای برداشت. نتایج طرح مطالعاتی پایش معادن نشان میدهد که ۴۶ درصد از واحدهای معدنی این استان در وضعیت رکود کامل به سر میبرند. این تعطیلی گسترده به معنای بلااستفاده ماندن ۳۰ درصد از ظرفیت اشتغال، ۲۶ درصد از ذخایر قطعی و ۱۴ درصد از کل سرمایهگذاریهای انجام شده در بخش معدن استان است. نازپرور حجم ذخایر محبوس شده در این معادن راکد را حدود ۱۰ میلیون تن برآورد کرد که عددی بسیار قابل توجه در اقتصاد معدنی کشور محسوب میشود.
چالش ماشینآلات فرسوده و معارضان محلی
رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی خراسان رضوی در تشریح علل توقف فعالیتها، فرسودگی ناوگان را عامل اصلی دانست. طبق آمار ارائه شده، ۲۶ درصد مشکلات مستقیماً به فرسودگی شدید ماشینآلات و عدم توانایی در تجهیز کارگاه بازمیگردد. معارضان محلی با سهم ۲۵ درصدی و تعارضات قانونی میاندستگاهی با سهم ۱۸.۸ درصدی، در رتبههای بعدی عوامل بازدارنده قرار دارند. نازپرور تأکید کرد که اجرای دقیق و بدون تنازل «قانون معادن»، تنها راهکار کاهش معارضان و بازگشت امنیت سرمایهگذاری به این حوزه است و در همین راستا مذاکرات فشردهای با قوه قضاییه برای حلوفصل پروندهها آغاز شده است.
***
مدل پیشنهادی «خوشهسازی معادن» (Cluster Mining) یک استراتژی هوشمندانه برای غلبه بر چالش «مقیاس اقتصادی» (Economies of Scale) در معادن کوچک است. بسیاری از معادن به دلیل حجم پایین ذخیره، توجیه اقتصادی برای احداث واحد فرآوری مستقل ندارند؛ تجمیع آنها حول یک هاب فرآوری، زنجیره ارزش را تکمیل میکند. همچنین، آمار ۴۶ درصدی رکود در استانی با ظرفیت خراسان رضوی، نشاندهنده انجماد سرمایه عظیم ملی است. بازفعالسازی این معادن میتواند محرک رشد GDP منطقهای باشد، اما گلوگاه اصلی (۲۶ درصد) فرسودگی ماشینآلات است که نیازمند تسهیل واردات و نوسازی ناوگان حفاری و بارگیری است، در غیر این صورت تزریق نقدینگی به تنهایی کارساز نخواهد بود.
