مرکز مالکیت معنوی سازمان ثبت اسناد کشور، در واکنش به اقدامات اخیر ترکیه و عربستان، استراتژی جدیدی را برای صیانت از جایگاه «اسانس گل محمدی» ایران آغاز کرده است. کارشناسان حقوقی با استناد به ظرفیتهای ماده 134 قانون حمایت از مالکیت صنعتی، رایزنیهای فشردهای را با وزارتخانههای جهاد کشاورزی و میراث فرهنگی ترتیب دادهاند. هدف اصلی این تحرکات، ارائه لایحه دفاعیه حقوقی در برابر درخواست ثبت نام حفاظتشده مبدأ توسط ترکیه در اتحادیه اروپا و تثبیت مالکیت فکری محصولات بومی ایران است.
تحرکات منطقهای و لزوم صیانت از هویت بومی
اقدامات اخیر کشورهای همسایه در حوزه ثبت میراث طبیعی و کشاورزی، حساسیتهای ویژهای را در فضای رسانهای و افکار عمومی ایجاد کرده است. ثبت گل رز طائف توسط عربستان در فهرست میراث جهانی یونسکو و همچنین تلاش ترکیه برای ثبت اسانس گل محمدی، زنگ خطری جدی محسوب میشود. این تحولات بار دیگر ضرورت حفاظت از محصولات بومی و استراتژیک ایران را در بازارهای جهانی یادآور میسازد. مرکز مالکیت معنوی کشور اکنون صیانت از حقوق تولیدکنندگان ایرانی را در اولویت برنامههای خود قرار داده است. حفظ اصالت و ریشههای جغرافیایی محصولات ایرانی در این رقابت منطقهای اهمیتی حیاتی دارد.
مرجعیت قانونی و همگرایی دستگاههای اجرایی
مرکز مالکیت معنوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، طبق ماده 134 قانون حمایت از مالکیت صنعتی، مسئولیت اصلی حمایت از داراییهای فکری را بر عهده دارد. کارشناسان این مرکز طی ماههای اخیر، جلسات تخصصی متعددی را با نهادهای ذیربط برگزار کردهاند. نمایندگان وزارت جهاد کشاورزی و وزارت میراث فرهنگی در این نشستها حضوری فعال داشتهاند. این همگرایی بیندستگاهی با هدف ایجاد یک جبهه واحد برای دفاع از منافع ملی شکل گرفته است. تمرکز اصلی این جلسات بر تقویت موضع حقوقی ایران در نهادهای بینالمللی و مقابله با ادعاهای رقیب استوار است.
تقابل حقوقی با درخواست ترکیه در اتحادیه اروپا
یکی از محورهای اصلی فعالیتهای اخیر، تدوین استراتژی مقابله با درخواست ترکیه برای ثبت نام حفاظتشده مبدأ (PDO) اسانس گل محمدی در اتحادیه اروپا است. ایران قصد دارد با ارائه مستندات متقن، از انحصار این نام توسط کشور همسایه جلوگیری کند. کارشناسان حقوقی بر لزوم آمادهسازی بسترهای فنی برای معرفی نظامهای کشاورزی میراثی ایران تأکید میکنند. حضور مؤثر در مجامع جهانی نیازمند ارائه پروندههای قوی و مستند است. ایران میکوشد تا سهم تاریخی و جغرافیایی خود در تولید و فرآوری گل محمدی را به اثبات برساند.
تمایز ساختاری در نهادهای بینالمللی ثبت
کارشناسان مرکز مالکیت معنوی در مشاورههای خود بر تفاوتهای ماهوی سازمانهای بینالمللی تأکید کردهاند. سازوکارهای ثبت در سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (UNESCO) با سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) متفاوت است. همچنین سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) قواعد و الزامات حقوقی کاملاً متمایزی دارد. درک دقیق این تفاوتها برای موفقیت در پروندههای بینالمللی ضروری است. هر یک از این نظامها پیامدهای حقوقی و اقتصادی خاص خود را برای کشور به همراه دارند. برنامهریزی یکپارچه باید بر اساس شناخت دقیق این صلاحیتهای نهادی انجام شود.
تدوین لایحه دفاعیه و توانمندسازی صادرکنندگان
اقدامات حفاظتی ایران شامل تدوین یک لایحه دفاعیه جامع و دقیق میشود. تعامل سازنده با صادرکنندگان محصولات گل محمدی و اسانسهای گیاهی نیز بخشی از این برنامه است. ثبت داراییهای فکری مرتبط، از جمله نشانهای جغرافیایی (GI)، ابزاری قدرتمند برای حفاظت از منافع ملی به شمار میرود. مرکز مالکیت معنوی اگرچه تمام جزئیات این پروندهها را افشا نکرده، اما بر تداوم اقدامات تأکید دارد. هدف نهایی، ارتقای جایگاه ایران در نظام مالکیت فکری بینالمللی و تضمین منافع بلندمدت اقتصادی کشور است.
***
ورود تخصصی مرکز مالکیت معنوی به مناقشه ثبت جهانی گل محمدی، نشاندهنده تغییر رویکرد از واکنشهای صرفاً فرهنگی به دفاع حقوقی و تجاری است. در اقتصاد جهانی امروز، ثبت نشانهای جغرافیایی و مالکیت فکری، پیششرط اصلی برای حفظ سهم بازار و ایجاد ارزش افزوده صادراتی محسوب میشود. موفقیت در این پرونده حقوقی، نه تنها هویت تاریخی محصول را حفظ میکند، بلکه برندینگ اسانس گل محمدی ایران را در بازارهای اروپا و جهان تضمین خواهد کرد. نادیده گرفتن این الزامات حقوقی میتواند به از دست رفتن بازارهای سنتی و واگذاری میدان به رقبای منطقهای منجر شود.
