رئیس سازمان حسابرسی در همایش ملی تحول دیجیتال، از تغییر راهبردی این سازمان به سمت «حسابرسی دادهمحور» خبر داد. موسی بزرگاصل اعلام کرد که استقرار «سامانه جامع حسابرسی» و آموزشهای تخصصی فناوری برای حسابرسان، در اولویت برنامهها قرار گرفته است. وی با تاکید بر اتوماسیون فرآیندها و استفاده از ابزارهای تحلیلی پیشرفته، هدف نهایی را حذف رسیدگیهای دستی و کاهش «ریسک نمونهگیری» عنوان کرد تا شفافیت گزارشهای مالی، بهویژه در بانکها و بیمهها، به حداکثر برسد.
تغییر ریل از بایگانیهای کاغذی به تحلیل هوشمند
موسی بزرگاصل، رئیس سازمان حسابرسی، در جریان سخنرانی خود در «اولین همایش ملی تحول دیجیتال و نوآوری در حسابرسی» که به میزبانی انجمن علمی حسابرسی فناوری اطلاعات ایران در دانشگاه الزهرا برگزار شد، نقشه راه جدید این سازمان را ترسیم کرد. وی تصریح کرد که سازمان حسابرسی دیگر به روشهای سنتی قانع نیست و فناوری اطلاعات اکنون به یکی از ارکان اصلی چشمانداز سازمانی بدل شده است. بزرگاصل با اشاره به انتظارات بالای وزیر اقتصاد، تاکید کرد که فشار و مطالبه سیاستگذاران برای هوشمندسازی نظارت، حتی فراتر از تصورات اولیه مدیران سازمان است و این امر شتاب حرکت به سوی آینده دیجیتال را دوچندان کرده است.
سامانه جامع؛ قلب تپنده حسابرسی مدرن
رئیس سازمان حسابرسی، موفقیت و بقای آینده این نهاد را مستقیماً به موفقیت پروژه «سامانه جامع حسابرسی» گره زد. این سامانه یک پلتفرم یکپارچه است که تمامی مراحل کار، از لحظه ارتباط اولیه با صاحبکار و عقد قرارداد تا تشکیل پروندههای دائم و جاری را به صورت دیجیتال مدیریت میکند. بزرگاصل خبر داد که فازهای اولیه این سامانه تکمیل شده و هماکنون در مرحله اجرای آزمایشی (پایلوت) قرار دارد. چشمانداز نهایی این سامانه، اتصال مستقیم به سرورهای مالی شرکتها و دریافت آنی دادهها بدون نیاز به واسطه انسانی است که عملاً مفهوم مکان و زمان در حسابرسی را دگرگون خواهد کرد.
چهار رکن اساسی انقلاب دیجیتال
بزرگاصل برنامه تحول دیجیتال سازمان را بر ۴ محور کلیدی استوار دانست که مهمترین آنها «اتوماسیون حسابرسی» است. وی با انتقاد از وضعیت فعلی که هنوز بخش بزرگی از کارها در فضای دستی و کاغذی انجام میشود، بر لزوم انتقال کامل فرآیندها به بسترهای دیجیتال تاکید کرد. او معتقد است با این انتقال، امکان تحلیل کلاندادهها (Big Data) فراهم شده و چالشهای مزمن حرفه حسابرسی بهصورت ریشهای حل خواهد شد. در بخش زیرساخت فنی نیز، رویکرد سازمان تغییر کرده و به جای هزینهکرد ۵۰ میلیارد تومانی برای دیتاسنتر اختصاصی، از ظرفیتهای موجود در سازمان فناوری اطلاعات استفاده میشود تا هم در هزینه صرفهجویی شود و هم کیفیت پشتیبانی ارتقا یابد.
پایان دوران تخمین؛ آغاز عصر دقت
رئیس سازمان حسابرسی یکی از نقاط ضعف فعلی گزارشهای مالی را «مشروط بودن ۵۰ درصد گزارشها» دانست که ناشی از عدم قطعیت و نبود ابزارهای دقیق سنجش است. وی با ذکر مثالی از صنعت بیمه توضیح داد که چگونه با ابزارهای تحلیلی جدید، توانستهاند ذخیره خسارت را که پیشتر بهصورت تخمینی و درصدی بیان میشد، به یک عدد دقیق تبدیل کنند. این دقت بالا، قدرت تصمیمگیری استفادهکنندگان از گزارشها را بهطور چشمگیری افزایش میدهد.
دادهمحوری؛ راهکار کاهش ریسک و تقلب
بزرگاصل بزرگترین دستاورد حرکت به سمت حسابرسی دادهمحور را «کاهش ریسک نمونهگیری» عنوان کرد. در روشهای سنتی، حسابرس تنها بخش کوچکی از اسناد را بررسی میکند، اما در روش نوین، تمام دادهها تحلیل میشوند. وی به تجربه موفق در بیمه ایران اشاره کرد که اکنون بین ۷۰ تا ۸۰ آزمون دادهمحور در آن اجرا میشود. همچنین در سیستم بانکی، با تعریف ۹ آزمون تخصصی، محاسبه دقیق «ذخایر مطالبات مشکوکالوصول» ممکن شده است؛ موضوعی که در گذشته همواره مبهم باقی میماند.
چالش پاکسازی دادهها و آموزش نیروی انسانی
رئیس سازمان حسابرسی، بزرگترین چالش فنی در ایران را کیفیت پایین و ناهمگون بودن دادهها در شرکتها دانست که فرآیند «دریافت و پاکسازی» را دشوار میکند. برای حل این مشکل، استانداردهای مشخصی برای دادههای مورد نیاز تعریف و به شرکتها ابلاغ شده است. در کنار مسائل فنی، موضوع آموزش نیز در اولویت قرار دارد. برنامههای آموزشی هفتگی برای کارکنان، صدور مجوز جذب متخصصان فناوری و برگزاری دورههای داوطلبانه یادگیری زبان برنامهنویسی پایتون، از جمله اقداماتی است که برای آمادهسازی سرمایه انسانی سازمان در این گذار دیجیتال در حال اجراست.
***
اظهارات رئیس سازمان حسابرسی نویدبخش یک تحول بنیادین در اکوسیستم مالی ایران است. عبور از حسابرسی نمونهگیری شده به حسابرسی تمامشماری دادهمحور، میتواند «شکاف انتظارات» میان حسابرسان و سرمایهگذاران را بهشدت کاهش دهد. شفافیت حاصل از این فرآیند، نه تنها فساد و ناکارآمدی را در شرکتهای دولتی و عمومی آشکار میسازد، بلکه با ارائه تصویر دقیقتری از وضعیت مالی بنگاهها، ریسک سرمایهگذاری را کاهش داده و به کارایی تخصیصی بازار سرمایه کمک شایانی خواهد کرد.
